Тэмдэглэл 63: Чөлөөт дэвтэр

Японы хүүхэд бүр ширээн дээ нэг Чөлөөт дэвтэр гэсэн дэвтэртэй байдаг. Энэ дэвтэр нь үсэгбичих, зураг зурах хааяа хайчлах...зэрэг хүүхэд юу л хүснэ тэрийгээ хийхсэтгэлийн илэрхийлэл болсон дэвтэр юм. Энэ дэвтэр нь дүнд ямар ч хамаагүй. Хүүхдүүдхүссэнээ л хийх дэвтэр. Тийм болохоор Чөлөөт дэвтэр гэсэн нэртэй.

Жишээ нь, тооны хичээлийн тоогоо бодож дууссан хүүхэдбусдыгаа дуусахыг хүлээхдээ багш чөлөөт дэвтэрээ хэрэглэж болно гэхэд өөрөө өөрсдийнхөө дэвтэрээ гарган дуртай зураг болон үсэг бичих. Тэгээд бусдыгаадуустал нь хүлээж чаддаг. Энэ дэвтэр дээр бичих зүйл нь хүүхэд бүр өөр. Ихэвчлэн бичигдэх хэдэн хэв маягаас танилцууля.

1.   Зураг зурах.

Харандаа болон өнгийнхарандаа балаар чөлөөтэй зурах. Санаасаа зохиосон амьтан болон амьд биет, харсанаа зүйлээ, гэр бүл найз нөхөдөө зэрэг хүүхдүүдийн санаандаа байгаа зүйлээ зурсан байдаг. Бас үзэгний саван дээр байгаа хүүхэлдэйг дуурайн зурах ньих...

2.   Ханз үсэг бичих.

Сурсан үсэгээ бичихд араагийн үзэх үсгээ номноос харан бичих. Хүүхдүүд шинээр сурсан зүйлээх эрэглэмээр, янз бүрийн зүйл сурмаар байдаг болохоор өөрсдөө суралцана. Ангиахи хаараа өөрсдөө ханзны тэст зохион дасгал хийх явдал бий.

3.   Тооны дасгал

Энэ бас ханзтай адил. Үзсэн томьёогоо ашиглан өөрөөдаалгавар зохион түүнийгээ бодох. Найз нартаа хамтран хийх. Хариугаа ч гэсэнөөрсдөө хоорондоо тулгацгаана. Өөрсдөө давтаад хийгээд явна.

4.   Арга зам хайх

Эргэлзэх тээнэгэлзэх гэдэг нь урьдахаахарж тунгаан бодохгүй бол болохгүй. Тэгээд өөрөө тэр арга замыг хайна гэдэгнь өөрийн сэтгэлд гүн нэвтрэх. Илүү мэдмээр илүү хиймээр. Эргэлзээ байхгүйболсноор сурлагын чадварт ахиц гарч ирнэ. Хүүхдүүдийн өөрсдийн зүгээс суралцахнь илт болж ирсэн.

5.   Зохион бүтээх

Зохион бүтээх хичээлийн материал болгон ашигланхайчлах явдал бий. Дэвтэр хайчлаад гэж багш уурлаж болохгүй. Энэ дэвтэр нь хүүхдийн чөлөөтдэвтэр болохоор.

6.   Мартсан дэвтэрийн оронд ашиглах.

Дэвтэрээ мартсан тохиолдолд самбараас хуулах. Гэртээ аваачин хуулж бичих зэрэг янз бүрээр лашиглана.

Хүүхдүүд өөрсдөө бичмээр зурмаар хиймээр байгаа зүйлээ энэ дэвтэр дээрээ хийж чадахучраас энэ дэвтэр байснаар сэтгэлийн илэрхийлэл болон сургуулийн амьд ралаа өнгөрүүлэхэд нь их чухал дэвтэр байдаг.

Багшнь хүн гомдоох, өөрийгөө гомдоох зэрэг үйлдэл хийхгүй бол нинжин сэтгэлээр хайрлах нь чухал. Ингэсэнээр хүүхэд сэтгэл амар байж, сэтгэлээ илэхийлэх ба ангич эвтэй найртай байж чадна. Хүүхдүүд найз нартайгаа дотно байна.

　Бас багшдаа өөрийхөө бодлыг илэрхийлэхийг хүсэх хүүхэд дэвтэрээ баринирдэг болно. Ингэснээр багш хүүхэдтэй харилцан яриа өрнүүлж чадна. Харин уурлажогт болохгүй. Гэвч хааяа сануулах ойлгуулж хэлэх тохиолдол хэрэгтэй болжмагадгүй юм.

Хүүхэд чөлөөт дэвтэрээ барьж ирснээр хүүхдийн өсөлтийгмэдэх бус яг одоо юунд сонирхол нь байгааг мэдэн түүнийг хичээлдээ тусгаснаархүүхдийн сонирхсон хичээл болж чаддаг.

第63回　自由ノート

　日本の子どもたちは、机の中に1人1冊ずつ「自由ノート」を入れている。この自由ノートは、字を書いたり、絵を描いたり、時には、はさみで切ってみたり、、、子どもたちが自由に心のままに表現をするためのノートだ。このノートは、成績評価には全く関係ない。子どもたちの自由にできる、自由にしていいノート。だから「自由ノート」という名前だ。

　例えば、算数の計算問題が終了した子どもたちが、クラス全員が終わるのを待つときに、「自由ノートしていいよ」と先生が言うだけで、子どもたちは各自の自由ノートに向かい、夢中になって絵や文字をかく。そうやって、みんなが終わるのを待つこともできるのだ。

　このノートに書くことは、まさしく個人によって違う。でも、よく出てくるパターンを紹介しよう。

１、絵を描く。

鉛筆だけ、色鉛筆や色ペンなどを使って、自由に描く。架空の動物や生き物、思い出や家族・友だちの絵など子どもたちの空想の中にあるものを描く。また、下敷きや筆箱などに書かれているキャラクターを見て、まねて描くことも多い・

２、漢字を書く。

習った漢字を練習したり、これから習う漢字を教科書を見ながら勉強をしたりします。子どもたちは、新しく習ったことは、使いたいし、いろんなことを学びたいと思っているので、自主的に予習をします。学年が大きくなると、漢字テストのプレテストを自分で作成し、学習することもある。

３、計算問題をする。

これも漢字同様です。習った計算方法で、自分で問題を考え、解く。友だちと問題を出し合い、解いていく。答え合せも自分たちで行う。自分たちで復習をどんどんしていく。

４、迷路を作成する。

迷路をするということは、先を考えなければできないこと。そして、その迷路を自分で作成するというのは、探究心の表れだそうだ。もっと知りたい。もっと勉強がしたい。迷路がクラスで流行り始めると、学力が伸びるチャンス到来！。子どもたちの自主的な学習が積極的になっていた。

５、工作をする。

工作の材料として、自由ノートのページを切って使用することもある。「ノートを切るなんて。。。」と先生は怒っちゃいけません。このノートは、子どもたちが自由にしていいノートなんですから。

６、忘れたノートの代わり。

ノートを忘れてしまった時に、ノートの代わりに板書などを書く。本来のノートに自宅で書き写すために書く。

などなど、いろいろなパターンがある。

子どもたちは、自分の書きたいこと・描きたいこと・したいことを自由にできるノートなので、このノートがあることで、心の中を表現し、落ち着いて学校生活を送ることができる。子どもの心理面を考えると非常に大きな成果があるノートなのだ。

　先生は、人を傷つけたり、自分を傷つけたりするようなことをしていなければ、大きな心で見守ってあげる必要がある。そうやって、大きな心で見守ってあげることで、子どもたちは安心して、心の中を表現することが出来るようになり、クラスも穏やかになっていく。友だちにも優しい子どもたちが育つのだ。

また、自分のことを先生に知ってもらいたいと子どもたちは、思い始め、自由ノートを自ら見せに来るようになる。そうなったら、先生と子どもとの対話ができる。決して怒ってはならない。しかし、時には諭すように話す必要があるかもしれない。

子どもが自由ノートを見せに来るようになると、子どもの成長がわかるだけでなく、今、何に関心があるのかもわかるようになる。その関心のあることを授業に取り入れていくと、子どもたちが活き活きした授業が生まれるのだ。

Тэмдэглэл 62 : Хүүхдүүдээс ирэх дохио

Монгол хүүхдүүд ч японы хүүхдүүд ч хичээл дээр хийх үйлдэл буюу орчиндоо илгээх дохио нь адилхан санагдана.

Жишээ нь хичээлийн дундуур хүүхдүүдийн зүгээс ирэх аюулын дохио. Хамгийн түгээмэл нь хичээлээ ойлгохгүй байх үед үзүүлэх дохио.

①     Эвшээх → Урд өдөр нь орой унтсан ч байж магадгүй. Гэхдээ, сонирхолтой юмуу, өөрийнх нь анхаарал татсан зүйл байвал хүн нойроо ялж чаддаг. Өөрөөр хэлбэл, хичээл сонирхолтой, илүү ихийг сурч мэдэх хүсэл байгаа тохиолдолд чөтгөрийн нойр хүрэх учиргүй. Эвшээх нь хүүхэд хичээлдээ төвлөрч чадахгүй байгаагийн шинж. Багш хичээлээ сонирхолтой сайн зааж чадаж байж хүүхэд хичээлдээ анхаарч төвлөрөх болно.

②    Хичээлтэй холбоогүй өөр юм хийх → Энэ бол түгээмэл дохио. Хичээлдээ сонирхолгүй байгаа учир оролцох хүсэл ч байхгүй. Тиймээс, бага ангийн хүүхдийн хувьд, өөр юм хийж цагаа нөхцөөх нь олон. Харандаагаа эгнүүлж тавих ч юмуу, хажуугийн хүүхдээ өдөж оролдох зэрэг.. . Энэ бол багш руу илгээж байгаа том сигнал.

③    Анхааралгүй байх буюу багштай огт харц тулгарахгүй байх → Хичээлээ ойлгохгүй тохиолдолд үзүүлэх сигнал. Багш байнга хүүхдүүдийнхээ нүд рүү харж ажиглангаа хичээлээ явуулаагүй тохиолдолд энэ дохиог тэр дор нь хүлээж авч чадахгүй. Энэ нь өдөр тутамд хүүхдүүд хүнтэй ярихдаа заавал нүд рүү нь харж ярих хэрэгтэй гэж хэлэхийн зэрэгцээ, багш өөрөө хүүхдүүдтэйгээ харьцахдаа байнга нүд рүү нь харж ярихыг хичээх хэрэгтэй. Тэгвэл, тэдний зүгээс ирэх дохиог дариухан хүлээж авч чадах болно. 

     Хичээлийн судалгаагаа сайн хийж, хүүхдүүдийн сонирхолыг татаж чадахаар хичээлээ зааж чадах юм бол хичээлтэй холбоотой аюулын дохиог ихэнхийг нь арилгах боломжтой. Энэ тохиолдолд хүүхдүүд хичээлээ ойлгосон гэсэн дохиог олноор илгээнэ. Жишээ нь,

①   Инээмсэглэх → Хүүхдүүд хичээлээ ойлгосон тохиолдолд нүүр дүүрэн инээмсэглэдэг. Энэ нь багш бидэнд бэлэг авсан мэт их аз жаргалыг мэдрүүлдэг.

②   Асуулт асуух・үг хэлэх нь ихэснэ → Хичээлтэй холбоотой, илүү тодорхой дэлгэрэнгүй сэдвээр хүүхдүүд ярьж эхэлдэг. Ийм тохиолдолд хүүхэд өөрөө хичээлээ хийж эхэлдэг.

③    Харц тулгарах → Хүүхдүүд сонирхсон зүйлээ бүх хүчээрээ сонсож, харж, боддог учир, багштайгаа байнга харц тулгардаг. Зарим хүүхдүүд багшаа ярьж байх үед толгой дохиж суух тохиолдол ч байдаг.  Японд хүн юм ярьж байх үед  нөгөө хүн нь “ Толгой дохих ” нь хэвийн үзэгдэл. Энэ нь “яриаг тань анхааралтай сайн сонсож байгаа шүү ” гэсэн дохио юм.  

　Хүүхэд хичээлдээ сонирхолтой байвал, сайн сигнал их ирэх болно. Тийм л хичээл бүгдээрээ заахаар зорицгооё!

第62回　子どもたちからのシグナル発信

　モンゴルの子どもたちも日本の子どもたちも、学校の中で発信しているシグナルは同じように思う。

例えば、授業中の子どもから発信されるＳＯＳシグナル。代表的なのが、学習内容がわからなくなった時に発信されるシグナル。代表的なのは、

①    あくびをする→これは、前日の夜に寝るのが遅かったのもあるだろう。しかし、面白いことや興味・関心のあることに関しては、人は眠気よりも勝る。すなわち、授業が楽しい。もっと学びたいという意欲があるときは、睡魔は襲ってこないのだ。あくびは、授業に集中できていない証拠になる。興味・関心を持たす授業が出来れば、子どもたちは、授業に集中できるのだ。

②    授業に関係のないことをする→これは典型的なシグナル。授業に興味・関心がないか

ら、参加意欲がない。だから、小学生の場合、他のことをして、気を紛らわせていることが多い。鉛筆を並べてみたり、隣の子どもにちょっかいを出してみたり、、、これも立派な先生へのシグナル。

③    ボーっとして、先生と目が合わない→これは理解ができていない時に送られてくるシグナル。このシグナルは、先生が常に子どもたちの目を見て指導をしていなければ、すぐに受信することはできない。これは、日頃から子どもたちに、相手の目を見て話すことを指導しつつ、先生も子どもたちの目を見て指導することを心がけることから、始めると、素早くキャッチできるようになる。

などがある。

　授業に関するＳＯＳシグナルは、授業を研究し、子どもたちの興味・関心にあった授業をすることで、ほとんどが無くなる。代わりに、子どもたちの理解できた時のシグナルがたくさん発信されてくる。例えば、

①    笑顔→子どもの理解できた時の笑顔は、満面の笑顔。私たち教師に、ご褒美をもらった時の様な幸せを与えてくれる。

②    質問・発言が増える→授業に関係する、発展的な内容も子どもたち自身から発言されるようになる。こうなれば、子どもたち自身が進んで学習をしてくれる。

③    目が合う→子どもたちは、興味・関心のあることは一生懸命に聞く・見る・考えるので、指導する教師と目がよく合う。中には、話している時にうなずく子どももいる。「うなずく」と行動は、日本では相手の話に相槌をする基本的な行動。すなわち、「しっかり話を聞いていますよ。」というシグナル。

などなど。

　子どもが授業に興味・関心を持つことが出来れば、授業はよいシグナルがたくさん発信されるようになる。そんな授業を目指しましょう！

Тэмдэглэл 61: Багануурт....

Багануурт 2 жилийн сайн дурын хөтөлбөрөө дуусах гэж буй багш байгаа. Тэрээр бага ангийн багшаар ажиллахдаа зургийн хичээлийг голлон монголын багш нартай хамтран хичээл зааж байсан. Түүнээс сурахаар зүйл их байсан.

2-р ангийн Дүрслэх урлагийн 2 цагийн хичээлд нь сууж үзэх боломж гарсан юм. Бусад ямар ч хичээлээс онцлог байж  сэтгэлд үлдсэн нь Түүний хүүхдүүд рүү харан инээх нь байлаа. Тэрээр инээмсэглэнгээ хүүхдүүдэд эелдег үг хэлнэ. “Сайн хийсэн байна шүү”, "Ямар мундаг юм бэ”, “Үнэхээр хичээсэн байна аа” гэх мэтээр дараа нь улам хичээгээрэй хэмээн магтаалуудыг олон удаа хэлж байлаа.

Хичээл дээр хүүхдүүд чармайн өөрийнхөө хийж буй зүйлд анхаарч байсан. Яагаад хүүхдүүд ингэж анхаарч байна хэмээн бодоод үзтэл үнэхээр багшийн өгч буйгаа заавар байлаа. Мэдээж эелдэг дотон харьцаа байсан ч өөр зүйл бас байлаа.

   Энэ нь хүүхдүүдийн өмнө өөрөө бодитоор хийж үзүүлж байгаа явдал юм. Тэр хүүхдүүдийн өмнө хайч хэрэглэн хайчлан, зураг зурна ... багшийнхаа хийх зүйлийг харан “Би ч бас чадах юм байна ш дээ”... “Ингэчихвэл би чадах юм шиг байна аа” гэсэн ойлголт төрүүлнэ. Ингэж өөрөө ойлгомжтой харуулж хийснээр хүүхдүүдэд хийе гэсэн сонирхолыг төрүүлнэ. Хийж үзээд чадчихвал дараа дараагийнхийг өөрөө хийж үзье хэмээн оролдоно.

Тэр нь л сэтгэлээсээ хандах хандлагыг бий болгоно.

Мөн хүүхдийн хийсэн бүтээлийг тэр даруйд бусдад нь танилцуулна. Хүүхдүүдийн хувьд сайн түлхэц болж өгнө. Хийсэн бүтээлийг самбарт хадна...удаан самбарт байлгах боломжгүй юм. Тэрийг бодож үзэнгээ шууд хана болон цонхон дээр хадна. Хүүхэд өөрийн бүтээл нь хадаастай байхыг харах дуртай билээ. Дахиад нэг дахиад нэгийг хийх гэсэн сэтгэгдэлтэй болно.

Хүүхдүүдтэй харилцан ярилцангаа хийх түүний хичээл үнэхээр гайхалтай.

Хүүхдүүдийн инээмсэглэлийг чухалчлах өөрөө бас инээмсэглэхээ мартахгүй байгаа бага сургуулийн тэр багш гайхалтай. Багануурын багш нар түүнтэй 2 жил ажилласан болохоор түүнээс олон зүйл сурсан болов уу. Юу сурсанаа өдөр бүр хичээлдээ хэрэгжүүлэхийг хүсье.

Зургийн хичээл хийх үед оюутан багш сурагчд үлдэгдэл цаасаа базан хогийн санад хаяхыг нээлээд харж байсан. Энэ үлдэгдэл цаас дахина шиглах боломж бий. Зураг дээр байгаа шиг цуглуулан хэрэглэвэл жаахан цаас хэрэг болох болон хүүхэд цаасаа мартсан тохиолдол зэрэгт ашиглах өргөн боломжтой.

第61回　バガノールで。。。

　バガノールに2年間の活動を終えようとしている先輩隊員がいる。彼女は小学校教諭として、図工を中心にモンゴルの先生方と授業をされてきた。その彼女の授業から学ぶことは多くあった。

　2年生の授業（図工）を2つ見せていただいた。どちらの授業も印象的だったのは、彼女の子どもに向けられた笑顔だった。その笑顔と共に子どもにかけられる優しい言葉。「よくできているね」「すごいね」「頑張ったね」などなどの子どもが、「次も頑張ろう」と思える褒め言葉がたくさんあった。

　授業は子どもたち、一生懸命に自分の作品作りに取り組んでいた。なぜ、子どもたちが一生懸命に取り組むことが出来るのだろうか？と考えてみたら、やはり指導だった。言葉がけはもちろんである。他にもあった。

それは、実際に子どもの目の前で、やってみるということだ。彼女は、目の前で鋏を使って切ったり、絵を描いてみせたり、、、先生がすることを見て、子どもたちは魔法がかかるのだ。「僕にも出来るかも・・・」「あれなら、私にもできる。」そう、実際に見せることで、子どもたちは「やってみよう」という気持ちを持つのである。挑戦することは、子どもたちの制作意欲をかきたてる。やってみて、出来ると、次から次へと自分のやってみたいことに挑戦していこうとするのだ。それが探究心にもつながる。

また、子どもたちの作品をすぐに紹介することも、子どもたちにとっていい刺激となる。彼女は、できた作品を黒板に。。。黒板にいつまでも掲示できるわけではない。そこまで考えて、すぐに壁や窓に掲示が出来るように工夫をして、黒板に掲示をされた。自分の作品が、貼られることは、子どもたちはとても喜ぶ。もう１つ、もう１つ、と創作意欲も湧いてくるのだ。

子どもたちと対話をしながら進める彼女の授業は、本当に素晴らしい。

子どもたちの笑顔を大切にし、自らも笑顔を忘れない彼女は、素晴らしい小学校の先生。バガノールの先生は、２年間も一緒に授業をされてきたのだから、たくさんのことを学んだことだろう。ぜひ、子どもたちの日々の指導に活かしてほしい。

図工の授業をすると、学生も子どもたちも先生も、使って残ったくしゃくしゃっとしてゴミ箱に捨ててしまっているのをよく見かける。使って残った紙も大事な材料だ。写真のように集めておくと、少しだけ使いたい時や紙を忘れてしまった時に子どもたちが使えるので、とても有効だ。

Тэмдэглэл 60: Хичээл судалгаа ...2-р анги Математик ” Үржих үйлдэл”

67-р сургууль дээр 2-р ангийн  Математик “Үржих үйлдэл”-ийн хичээл судалгаа явагдлаа. Та бүхний мэдэж байгаачлан үржих хуваахын суурь бол хүрд юм.  Энэ хүрдийг сурагчдад сайн ойлгуулахгүй бол цаашид үзэх математикийн хичээл нь сонирхолгүй, ойлгоход хэцүү хичээл болно. Үнэхээрийн чухал сэдэв учир надад маш сонирхолтой байлаа. Ямар хичээл хэрхэн заах бол доо гэж...

Үр дүнг нь эхлээд хэлбэл, хичээл заасан ангийн хүүхдүүдэд тохирсон аргаар хичээл зааж  чадсан. Хүүхдүүд идэвхитэй байсан. “Хичээл хийх нь хөгжилтэй ! ” “Хийчихлээ үүнийг хардаа !” гэсэн үйлдэл явагдаж байлаа. Ажиглаж байсан ч өөрийн эрхгүй инээмсэглэл төрж байлаа. Иймэрхүү өрнөлттэй хичээл байсан.

Хичээлийн агуулгыг дүгнэхэд

l  Самбар дээр шохойгоор бичихийг чухалчилж байсан.

（Өмнө үзсэн болон шинэ агуулгыг өнгөөр ялгаж бичиж  байлаа.）

l  Хүүхдүүдэд самбараас хуулж бичихэд нь цаг гаргаж өгч байсан.

（Ширээн дундуур явж хүүхдүүдтэй харьцаж байсан. Хүүхдүүд чимээгүй цэвэрхэн, өөрийн сурсан зүйлээ шалгангаа бичиж байлаа.）

l  Хүүхэд бүр жижиг самбар（хавтсанд хийсэн цаас)-т палмастраар хариуг бичин 00-ын цаасаар (сальфеткээр) арчиж байв.

（Японд бол цагаа 00 гэж бодож байлаа. Багш нар сэтгэж чадсан байлаа.）

l  Бэлтгэл зүйл （Шагай ）бэлдсэн байлаа.

（Бага ангийн хувьд ялангуяа материал чухал. Шагай нь монгол хүүхдүүдийн сайн мэдэх зүйл бөгөөд хэрэглэхэд амар учир сайн хэрэглэл болсон болов уу）

l  Ганцаараа бус 2-уулаа хамтрах үйлдэл ч байлаа.

（Нэг хичээлийн дотор ганцаараа болон багаар ажиллах нь маш ач холбогдолтой.）гэх мэтийн олон зүйл байсан.

Хичээлийн дараах хэлэлцүүлэг уулзалтаар ажиглагч багш нар тус бүрдээ саналаа хэлэв. Ерөнхийдээ “сайн боллоо”,  “муу боллоо” гэлгүйгээр аль хэсэг нь сайн байсан аль хэсэг нь муу байсан гэх зэрэг тодорхой саналаа солилцон “Яавал дээр вэ? “гэх зэргээр хамтран ярилцаж чадсан болов уу. Менежер мөн санал, зөвлөлгөө өгсөний дараа би ч гэсэн муухан монгол хэлээр зөвлөгөө өглөө.

Хүүхдүүдийн байгаа байдлаас энэ хичээлийн төлөвлөгөө, удирдамж нь энэ ангийн хүүхдүүдэд таарч байсан гэсэн үнэлэлт хийсэн. Энэ бүхэн бүгдээрээ хамтдаа хичээлийн материалын судалгаа хийсэн болохоор л ийм үр дүнд хүрсэн болов уу.

l  Асуулт тавих  тухайд....энэ удаагийн хичээл нь багш анги нийт дунд асуулт тавин хариултаа авч байсан учраас нэр сонгон хариулуулах ба нийтээр хариулт авах асуултаа бодож үзээрэй.Чухал нь ангийн удаан ойлгоцтой хүүхдийг сонгон харилцсанаар анги хэрхэн ойлголттой байгааг мэдэж аван хичээлээ явуулах болно.

l  Самбар ашиглалтын тухайд ...Хаана хэрхэн хир хэмжээтэй томоор бичих вэ гэдгийг төлөвлөх нь маш чухал.Ялангуяа, үсэгээ томоор бичихийг зөвлөж байна.

l  Хичээлийн дүгнэлтийн тухайд ...Өнөөдөр ийм зүйл сурсан биш, Өнөөдөр юу үзсэн билээ хэмээн асуун өнөөдөр сургана гэж бодсон зүйлийг тань хүүхдүүд хариулбал энэ бол амжилттай хичээл байлаа гэсэн үг. Нээрээ тийм хичээлийн эхэнд Юу үзэх тухай дурддаг ч Энэ хичээлийн зорилгыг мэдэгдэх шаардлагагүй. Зорилго нь багш бид нарын зорилго болохоос биш хүүхдэд ямар ч хамаагүй.

l  Хийсэн даалгаврыг шууд үнэлэлт хийе....тараах материалын болон сурах бичгийн дасгал хийсэн тохиолдолд шууд хариултыг тулгаж өгөх. Цаг өнгөрчихвөл өөрийгөө хэрхэн бодож байсан аа мартах учир алдааг засах нь хэцүү болно гэх мэт зөвлөгөө өглөө.

Тэгээд дараа нь хичээл дээр авсан бичлэгийг үзэнгээ чөлөөт ярилцлага явууллаа. Бүгдээрээ хичээлийг дахин нэг удаа бодитоор үзсэнээр олон асуултууд гарч ирэн дахин тунгаах, асуудал дэвшүүлэн ярилцсан сайн үйл ажиллагаа боллоо. Авсан бичлэгийг дараа тухтай үзнэ гэж бодож байгаа боловч тэр болгон цаг зав гардаггүй учир хэлэлцүүлэг хийх явцдаа үзэж ашиглахыг санал болгож байна.

第60回　授業研究・・・2年生　算数「掛け算」

　第67番学校で2年生の算数「掛け算」の研究授業が行われた。みなさん、ご存じのように「掛け算」「割り算」の基礎になるは2年生で学習する九九である。この九九をしっかり理解しなければ、しっかり理解させなければ、これから学ぶ算数・数学は、子どもたちにとって苦しく・面白くない勉強となってしまう。非常に大事な単元なので、すごく興味・関心が私にあった。どんな授業をするのだろうか？

　結果を先に言えば、授業されたクラスの子どもたちにあった指導法で授業を展開された。子どもたちは、本当にいきいきしていた。「勉強するのが楽しい！」「できた！見て！」って行動で示していた。見ているほうも思わず、子どもたちを見て微笑んでしまう。そして、うれしくなる。そんな授業だった。

　授業内容を見てみても、評価するところは

l  黒板は、チョークで書くことを重視していた。（既習内容と新学習内容で色を変える工夫もされていた。）

l  子どもたちに、板書をノートに写させる時間を確保していた。（机間巡視も子どもたちに言葉かけもしていた。子どもたちは、静かに丁寧に、そして、自分が学んだことを確認しながら書いていた。）

l  子どもたち、一人一人に小黒板（書類入れに紙を入れたもの）に、水性ペンで答えを書いて、ティッシュで消していた。（日本では、ホワイトボードやラミネーターを活用するが、高価なのでどうするかな？と思っていた。先生方のアイデアだね。）

l  具体物（シャガイ）を使用していた。（低学年のうちは特に、具体物の活用は効果的である。シャガイは、モンゴルならではで、子どもたちに馴染みもあり、操作もしやすいので、よい教具だと思う。）

l  一人活動だけでなく、二人組で活動する内容もあった。（一つの授業の中で、個人の活動とグループ活動の両方を入れることも、とても効果的である。）

などなど、たくさんあった。

　授業後の討議会では、各担当の仕事分野からの報告を行った。「よかった」「悪かった」ではなく、「どこが、どうよかった」「どこがどう悪かった」など具体的に意見を述べ合い、「どうすればいいのか？」などみんなで課題を話し合うことができた。メネジルからも指導・助言があり、私も拙いモンゴル語でアドバイスをさせてもらった。

l  子どもたちの様子から、この指導法が、このクラスの子どもにあっていたことを評価した。みんなで協力して、教材研究をしたからこそ、意見を出し合ったからこその結果だ。

l  発問方法について・・・今回の授業は、教師からクラス全体に投げかけ、全体で答える発問だけだったので、指名回答させるような場面と全体で答えさせるような場面をしっかりと分けることが望ましい。大事なことは、クラスで少し理解がゆっくりな子を指名することで、クラスのどのくらいの子どもが理解できているか、教師が把握することができる。など

l  板書計画について・・・どこに、どのように、どのくらいの大きさで書くのか？しっかりと計画をする必要がある。特に、大事なことは、他の文字よりも大きめに、チョークで書くことをお勧めした。

l  授業のまとめについて・・・授業で学んだ内容は、教師が「今日は、○○○○を学びましたね？」というのではなく、「今日は何を学びましたか？」と質問して、こちらが学ばせたいと思っている内容を、子どもが答えてくれたら、その授業は大成功。そうそう、子どもたちに授業の最初に「何を勉強するのか」を知らす必要はありますが、「この授業の目的」を知らす必要はないですよ。目的は、教師側の目的で、子どもには関係ないですからね。

l  やった課題は、すぐに評価をしよう・・・プリントや教科書で練習問題をした際は、すぐに答え合わせをしてあげましょう。時間がたつと、自分がどのように考えたか？忘れてしまうので、間違えを正すのは難しくなります。

など、アドバイスをした。

そのあと、授業で撮ったビデオをみんなで見ながら、自由討議を行った。みんなで、もう一度、客観的に授業を見ることにより、討議会はいろいろな意見が出され、より良いものとなった。撮ったビデオを「後でゆっくり。。。」と思っていても、実際は忙しくて、多くの先生方で見ることは難しいでしょ？討議会の中で行うことをお勧めします。