Тэмдэглэл 54: Энэ хэний хэлсэн үг вэ?

Надад та бүхнээс асуух нэг асуулт байна.

「Заах чадвар гэдэг нь сонирхолтой заахыг хэлнэ」.

Энэ хэний хэлсэн үг вэ?

   Мэдэх хүн байна уу? Үнэндээ би өөрөө саяхан мэдсэн л дээ. Энэ үгийг нөгөө алдарт Эйнштэйн хэлсэн гэнэ. Би ч бас заах аргын тухай ном уншиж байхдаа мэдсэн юм.Суут ухаантан маань ингэж хэлсэн байна.

「Ихэнх тохиолдолд багш заах хичээлийн агуулгаа сайн ойлгосон, сургалтын материалаа ч сайтар ашиглах чадвартай байдаг. Гэвч, хүүхдүүдэд сонирхолтой заах чадвар нь дутмаг байдаг. Энэ нь л муу бүхний эхлэл болдог. Багш нь залхсан байдлаар амьсгалвал хүүхдийн цээж нь багтарч бөглөрөх шахна. Заах чадвар гэдэг бол сонирхолтой заахыг л хэлнэ. Ямар ч ерөнхий материал байсан ч заавал хүүхдийн сэтгэлийн утсыг хөндөж, сонирхолыг нь татаж байх хэрэгтэй. 」（『Эйнштэйны боловсролын үзэл баримтлал』Тэрада  Торахико түүвэр. 6 дахь ботиос）

Ингэхэд таны “Заах чадвар“ ямар вэ?

Миний хувьд үүнийг уншаад, өөрөө өөртөө дүгнэлт хийж, хичээлийн судалгаа болон хүүхдүүдэд ойлгуулах талаар цаашид илүү ихийг хийж судлахгүй бол ч.... гэж бодсондоо.

第54回　これは誰の言葉でしょうか？

　さっそく質問。「教える能力というのは面白く教えることである」。誰の言葉でしょうか？

　ご存知の人はおられますか？実は、私も最近、知りました。この言葉は、あの有名なアインシュタインの言葉だそうだ。私も指導に関する本を読んでいて、知りました。

　天才アインシュタインは、次のようにも言っているそうです。

「大抵の場合に教師は必要な事項をよく理解し、また教材として自由にこなすだけの力がある。しかしそれを面白くする力がない。これがほとんどいつでも禍（わざわい）の源になるのである。先生が退屈の呼吸（いき）を吹きかけた日には生徒は窒息してしまう。教える能力というのは面白く教えることである。どんな抽象的な教材でも、それが生徒の心の琴線に共鳴を起こさせるようにし、好奇心をいつも活かしておかなければならない。」（『アインシュタインの教育観』寺田虎彦全集第6巻より）

　さて、あなたの“教える能力”はどうですか？

　私自身もこの言葉により、自分自身を振り返り、もっともっと授業研究や子どもの理解などを今まで以上にしっかりしなければ、、、と思った次第です。

Тэмдэглэл 53: Оюутнуудын өөрчлөлт болон ---- Цэвэрлэгээ ----

 l  Оюутнуудад ямар өөрчлөлт нарч байна вэ?

ЦЭВЭРЛЭГЭЭ хийдэг оюутнытоо нэмэгдсэн.

Сургууийн анги, коридорт шүүр тосгуур барин цэвэрлэгээ хийх оюутнууд харагдах боллоо. Би эхэндээ энэ оюутнууд хэн нэгэн багш хэлсэн учраас хийж байна, энэ ч тогтмол хийхгүй байхдаа л гэж бодсон. Гэвч оюутнууд өөрсдөө цэвэрлэгээг тогтмол хийдэг болж байгаа, саяхан ариун цэврийн (00) өрөө цэвэрлэж буй оюутан хараад тэд чин сэтгэлээсээ хийж байна гэж бодлоо.

Оюутнууд цэвэрлэгээ хийхийн зэрэгцээ 00-д “УСАА гамтай хэрэглэе, Өөрсдийн 00-оо өөрсдөө цэвэрхэн хэрэглэцгээе” гэх санамж нүдэнд тусах болов.

Сургуулийн үйлчлэгч эгч нар оюутнууд сэтгэл гарган цэвэрхэн хэрэглэдэг болсонд үнэхээр баяртай байна.

Өмнө нь цэвэрлэгээ хийж байхад хажууд нь хэнэггүй хогоо хаях оюутнууд олон байсан. Хөндлөнгөөс харах хүнд муухай бас цэвэрлэгээ хийгээд зогсож байгаа хүнд бүр хэцүү. Хичнээн цэвэрлээд ч нэмэргүй, урамгүй байсан, гэвч одоо тэд инээмсэглэн цэвэрлэгээ хийх болсон.

Хэдэн өдрийн өмнө цэвэрлэгч эгчээс “СҮҮЛИЙН үед хог багассан уу?” гэж асуухад “ӨМНӨХӨӨС багассан шүү, багш нар анхааруулсан юм байлгүй, сургууль маань цэвэрхэн болж байгаа” гэж хариулсан. Гэхдээ ярилцаж зогссон ангид бас л ундааны сав, самрын хогтой байлаа. Ангиа ч гэсэн хоггүй болгохыг эрмэлзэх хэрэгтэй.

Яагаад би цэвэрлэгээний тухай яриад байна вэ гэвэл – Хүний сэтгэл мөн эмх цэгц, замбараатай байхтай холбоотой учир. Сэтгэлийн цэвэрлэгээ буюу эмхэлж цэгцлэх гэсэн ч болно. Эмх цэгцгүй, замбараагүй өрөөнд-орчинд хүн тайван сэтгэж чадахгүй. Харин сайхан орчинд хүн тайвширч, толгой сайн ажиллаж сайхан санаа төрнө. Энэ орчинг бий болгох нь хувь хүнээс өөрөөс нь шалтгаална. Хүн ер нь цэвэрхэн байдалд дуртай, баяр баясгалантай байдаг.

Японы сургуульд “АНГИ дотор хогтой байвал, анги эв нэгдэлгүй болно” гэж ярьдаг. Анги, бүлэг эмх замбараагүй, эв нэгдэлгүй байхын эхлэл хэмээн үзэж цэвэрлэгээг маш чухалд үздэг.

Өдөр бүр цэвэрлэгээ хийснээр их бохирдохгүйгээс гадна, тэр дор нь цэвэрлэчихвэл үргэлж цэвэр байна шүү дээ. Мөних цэвэрлэгээ хийх үед ч амар байна.

Би бухимдсан үедээ гэрээ цэвэрлэдэг. Цэвэрлэгээ хийж байх үед тайвширдаг. Тэгээд гэр эмх замбараагүй бол бухимдаад ирдэг юм. Сэтгэлээ тайван байлгана гэдэг юу юунаас илүү.

Оюутнууд цэвэрлэгээ эхэлсэнээс хойш, сургууль үнэхээр цэвэрхэн болсон. “ӨӨРИЙН хогоо өөрөө хаях”. Зөвхөн хогоо өөрөө хаяж сурсанаар л хүн өөр болоод ирнэ. Тэгээд шүүр тосгуур барин орчиноо цэвэрлэснээр бүр л цэвэрхэн болно. Цэвэрхэн сургууль бүгдэд амар тайван сурах нөхцөл болно. Цэвэрлэгээ нь сэтгэлийн боловсрол юм.

Оюутанд гарч буй өөрчлөлтөд би ихэд баярлаж байгаа. Үүнээс хойш энэ хэвээрээ байгаасай гэж хүсэж байна. Тэд багш болоод Анги удирдахаас эхлээд Монголын хот хоггүй болох өдөр ирнэ гэж итгэжбайна. Хоггүй орчин бий болсоноор хүүхдүүд амар тайван гүйн тоглон наадаж, том хүн ч гэсэн олон шинэ санаа олж харан Нийгэм ч хөгжих болно.

第53回　学生たちの変化～掃除編～

　学生たちの何が変わったか？

l  お掃除をする学生が増えた。

　教室・廊下など学内で箒と塵取りをもって掃除している学生の姿を見るようになった。驚いた。最初は、一時的な現象で、すぐにそのような学生はいなくなるだろう。誰か先生に言われたから、しているのだろう。などと私は思ってみていた。でも、今も学生たちは自分たちから進んで掃除をしている。この間は、トイレ掃除を頑張っている学生もいた。本当に素晴らしい心がけだと思った。

　学生たちが掃除を始めたころと同じころから、トイレにも張り紙がされるようになった。「水は流しましたか？」自分たちのトイレを自分たちできれいに使おうという心がけが見て取れる。

　学内には、掃除をしてくれる掃除のおばちゃんがいる。彼女たちもものすごく喜んでいる。みんながきれいに使おうと思ってくれていることがうれしいようだ。

　以前は、掃除のおばちゃんたちが掃除をしてくれているそばから、ゴミを平気でぽいっと捨てている学生が多くいた。見ている方も悲しかったし、掃除をしているおばちゃんたちは、もっと悲しかっただろう。やってもやってもきれいにならない。やる気も湧かなかっただろう。でも、今は、掃除のおばちゃんたちも笑顔で掃除をしてくれている。

　先日、掃除のおばちゃんと話をした。「最近、ゴミの量は減った？」と聞いてみたところ、「以前より減ったよ。これは、先生たちが指導してくれたのかな？って思っていたよ。学校の中がきれいになってきたよ。」と答えてくれた。話をした教室には、それでもペットボトルやサマルの殻がたくさん落ちていた。教室内のゴミ、ゼロを目指したいものだ。

　なぜ、私が掃除にこだわるのか？掃除をすることは、自分自身の心を整理整頓することにつながるからである。心の掃除と言うわけだ。汚い部屋で、考え事をしてもいい案は浮かばない。なぜならば、汚い空間では、人々は落ち着いて物事を考えることが出来ないからだ。しかし、きれいな空間では、よいアイデアが浮かんでくる。それはリラックスし、頭の回転をよくするからだ。そのきれいな空間は自分たちで作り出すことにより、なお効果があると言われている。人はきれいなものが好きだ。きれいなものを見るとうれしくなるものだ。

　日本の学校では、このように言われている。「教室内にゴミが落ちている学級は、荒れてくる。」と。学級崩壊・学年崩壊のスタートキーとも言われるくらい、ゴミ・掃除には神経を使っている。

　毎日、掃除をすることによって、大きく汚れることもないし、すぐに掃除をしているので、きれいにならないということも少ない。また、大掃除も楽にできる。

　私は、イライラした時によく家の掃除をする。掃除をしているうちに、自分の心が落ち着いていくのもよくわかる。そして、家の中が汚くなると、イライラしてくる。心の平和は何をするにも大切だ。

　学生たちが掃除を始め、学内は本当にきれいになり始めた。「自分のゴミを自分で捨てる。」たったそれだけのことをするだけで、随分と変わる。そして、箒・塵取りを持って、自分たちの周りを掃除し始めて、もっときれいになってきている。きれいな学校は、みんなにとって、心が落ち着く空間となり、よりよい学びが出来る。掃除は心の教育でもある。

　学生たちの変化、私はすごくうれしく思っている。そして、これからも、続けて欲しいと思っている。彼女たちが先生になり、学級指導をして行くことで、モンゴルの街からゴミが消える日が来るだろう。モンゴルの街からゴミが消えることで、子どもたちは安心して走ったり、遊んだりできるだろうし、大人たちはもっといろんなところに目を向けることが出来、いいアイデアが生まれ、社会は発展するだろう。

　

Tэмдэглэл 52: Оюутнуудын өөрчлөлт болон ----Мэндлэх соёл----

Энэ блогийг оюутнуудад бас танилцуулсанбилээ. Их сургуулийн хичээл дээр бас хэрэглэх тохиолдол бий. Оюутнууд уншаадтунгаан бодох бодлоо хэрэгжүүлэх.

Оюутнуудын юу нь өөрчлөгдсөн бэ?

l  Оюутнууд инээм сэглэн мэндэлдэг болов.

Одоог хүртэл тийм олон оюутны мэндлэх дуу сонсогддгүй байв.Гэхдээ одоо бол өөр. 「Сайн байна уу? багшаа」「Өглөөний мэнд багшаа」「Баяртай багшаа」хэмээн олон оюутан багш нартайгаа мэндэлдэг боллоо. Тэгээд бас хөөрхөнинээмсэглэн...Тэдний энэ инээм сэглэн мэндлэхэд сэтгэл догдлох нь бий. Мэндлэх соёл гэдэг их том соёл бөгөөд их хүчтэй.

Японд болхүмүүс хоорондоо мэндлэхдээ「Өглөөний мэнд」「Өдрийн мэнд」「Оройн мэнд」Японд цагийн байдалаас хамааран ингэж 3 удаа мэндэлдэг. (Монголын Сайн байна уу шиг тохиромжтой үг байхгүй.) Хүнээс тусламж авбал「Баярлалаа」, хүнд төвөг болох, андуурсан тохиолдолд, хүнтэй мөргөлдвөл.. 「Уучлаарай」гэж хэлнэ. Хоол идэхийн өмнө 「Сайхан хооллоорой」, идээд дууссаны дараа「Сайхан хооллоо баярлалаа」, Уулзаад салахдаа「Баяртай」, гэрээсээ гарахдаа Яваад ирье Буцаж ирээд Харьж ирлээ гэх мэтолон мэндчилгээний үгнүүдийг сургууль ба орчин гэрт нь чухалчлан хүүхэд ахуйгаас сургана.Ялангуяа「Баярлалаа」「Уучлаарай」 гэдгийг голчлон「Юу гэж хэлдэг билээ? 」хэмээн хэлж чаддаг болтол, тэгэхгүй бол дараагийн зүйлээ хийж чадахгүйдхүрэх тохиолдлууд байлаа.

Мэндлэх соёл нь харилцааны нэг хэлбэр юм. Зөв зохистой мэндэлсэнээр хүний харилцаа найрсаг эвтэй байх болно. Гайхалтай. Япон хүн дандаа Уучлаарай гэж хэлдэг хэмээн хэлүүлдэг. Тиймээ их хэрэглэдэг. Монголын 1/4 газар дээр 130сая хүн амьдар ч байгаагийн учир харилцааны чадвар буюу техник гэж хэлж болох байх.

Би Ихсургуульдаа өдөр бүр анги коридор 00 цэвэрлэх эгч нартаа сэтгэлээсээ「Баярлалаа」хэмээн хэлдэг. Мэдээж тэдний ажил ч гэсэн бид тэдний ачаар цэвэрхэн газарт байжчадаж байгаа билээ тийм учраас баярласан сэтгэлээ мартаж болохгүй билээ.Тэдэндбаярлалаа гэхэд хэнд хэлж байгаа юм бэ би юм уу гэсэн байдалтай байлаа. Гэхдээ өдөр бүр「Баярлалаа」 гэж хэлтэл нэг өдөр яагаад хэмээн асуусан юм. Дандаа цэвэрлэгээ хийж өгдөг болохоор би их баяртай байдаг учраас хэмээн хариулсан юм. Тэрбас надад баярлалаа гэлээ. Одоо ч гэсэн өдөр бүр「Баярлалаа」хэмээн хэлсээр байгаа. Тэд ч хариуд инээм сэглэдэг. Ийм харилцаа нь сэтгэл тайвшруулдаг.

Сургуульдээр оюутнуудын цоглогоор мэндлэхийг харахад сэтгэл сайхан байдаг. Сайн зүйлюм. Заавал багш болохоороо тэднийг хүүхдүүдэд зааж өгөөсэй гэж хүсчбайна. Мэндлэх ёс гэж ямар чухал болохыг....

第52回　学生たちの変化～挨拶～

　このブログが学生たちにも紹介され、大学内の授業でも使われるようになってきた。学生たちが読んで、考え、行動にし始めている。

　学生たちの何が変わったか？

l  学生たちが笑顔で挨拶をするようになった。

今までの大学内では、そんなにたくさんの挨拶の声は聞こえなかった。でも、今は違う。「こんにちは、先生」「おはようございます、先生」「さようなら、先生」とたくさんの学生が、多くの先生方に言うようになった。しかも、かわいらしい笑顔と共に。。。そんな彼女たちの笑顔と挨拶によって、苛々している気持ちも和むこともよくある。挨拶の力は偉大だ。

日本では、人と会った時のあいさつ「おはようございます」「こんにちは」「こんばんは」（日本は時間帯によって3つの挨拶を使い分けている。モンゴルの「さいん　ばいの～？」のような便利な言葉はない。）人に何かをしてもらったら「ありがとう」。迷惑をかけたり、自分が間違ったり、人とぶつかった時には「ごめんなさい」。ご飯を食べる前には「いただきます」。食べた後には「ごちそうさま」。人と別れる時には「さようなら」。家を出る時は「行ってきます」。帰ってきたら「ただいま」。などたくさんの挨拶を学校でも地域でも家庭でも重要視し、教育をしている。特に、「ありがとう」「ごめんなさい」は重要視されており、「なんていうの？」と挨拶が出来るまで、次のことに進むことがなかったこともしばしばだった。

挨拶は、コミュニケーションの一つでもある。挨拶で人間関係を円滑にすることもできる。素晴らしいことだ。日本人はよく「ごめんなさい」と言うと言われる。確かによく使っている。モンゴルの国土の1/4の土地に1億3000万人が住んでいる日本ならではの、コミュニケーション術なのかもしれない。

私は、大学の中で毎日、教室や廊下・トイレを掃除してくれているお掃除のおばちゃんたちに心こめて「ありがとう」を言っている。確かに、掃除は彼女たちの仕事だけれど、私たちは彼女たちが掃除してくれているので、きれいな場所で過ごすことができるのだから、感謝の気持ちは忘れてはいけないと思う。彼女たちは、（誰に言っているの？私ではないね）という態度だったけれど、毎日、挨拶をし続けていたら、「どうして、『ありがとう』っていうの？」と質問をしてくれた。「いつも掃除をしてくれているから、私はうれしいの。だから、『ありがとう』っていうの」と答えた。彼女は私に「ありがとう」って言ってくれた。今も毎日、「ありがとう」を伝えている。彼女たちは、にこっと微笑みを返してくれる。そんなやり取りもまた、心を穏やかにしてくれる。

大学内で学生たちの元気な声で挨拶をしている姿を見ると、とても心が穏やかになる。いいことだ。是非、先生になったら、彼女たちから子どもたちにも教えてあげて欲しい。挨拶の素晴らしさを。。。

Тэмдэглэл 51: Их сургууль дахь ---- Технологийн хичээл ----

Монголын сургуулийн хичээл 40 минут(1,2-р анги 35 мин) байдаг. Хүүхдүүдийн дуртай биен тамир технолгийн хичээл басадил. Японы сургууль нь нэг ангиа бүтэн өдөр хэрэглэх боломжтой бол Монголын сургуульнь үдээс өмнө, үдээс хойш 2-3 анги хэрэглэдэг. Тийм болохоор Японы сургуулиудын адил зураг технологийн хичээл шиг хэдэн цаг зарцуулан бүтээл гаргах боломжгүй юм. Өөрөөр хэлбэл 40 минутанд амжиж бүтээл гаргана гэхэд хэцүү. Багш нар үүндээр бодол болж байгаа болов уу.

 

Ийм нөхцөл байдалыг тунгаан бодожүзэн Их сургууль дээрээ хичээлийн хөтөлбөрийг болов сруулж үзэж байна.「Хийнгээ наадацгаая」хэмээн нэртэй өөрсдөө цаасан тоглоом хийх санал оюутнуудад дэвшүүллээ. Оюутнууд дотор бэлтгэл ч байхгүй, хийх сонирхолгүйхүн ч харагдлаа.

Цаасан тоглоом үзүүлэнгээ「Энүүгээр яаж тоглох вэ?」гэж асуутал оюутнууд анххарж буй цаасан тоглоомыг сонирхон Ингэж юм бол уу эсүүлт ийм юм бол уу гэцгээн оролдож эхлэв. Тэгээд тоглох аргыг мэдсэнээр бүр сонирхож ирлээ. Тэгээд битоглоомыг өргөн өөрсдөө хийхийг санал болголоо. Миний муухан Монгол хэлийг нэгнь ойлгон цаас нугалах аргаас бусаддаа зааж өгөв. Сонин нь, эхэндээ ямар чидэвхигүй сонирхолгүй байсан оюутан бусаддаа зааж өгч, хичээлийг сонирхолтой болгож байлаа. Би ийм эрхүүхүүхдүүд хичээлдээ сонирхолтой байвал хичээл маа нь амжилттай боллоо гэж боддог. Хүүхэд хичээлдээ сонирхолгүй идэвхигүй байвал тухайн хичээлийг илүү сонирхолтой болгохаргыг бодож олж хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Яавал хүүхэд тухайн сэдвийг сонирхох вэ гэдгийг бодож олох нь хамгийн чухал.

Нэргүй багштай

Энэ удаагийн хичээл нь маш амжилттай болж өнгөрөв.

Технологийн хичээл нь зөвхөнхийснээр сонирхолтой биш юм.「Наадахын тулд, хэрэглэхийнтулд хийх」хэмээн хүүхдэд ойлголт өгсөнөөрхүүхдүүдийн сонирхол төрөн хийгээд үзье гэсэн бодол төрнө.

Жаргал багштай

Оюутнууд өөрсдийн хийсэн тоглоомоо дахин дахин тоглоцгоож байсан. Баярламаар хөгжилтэй байсан байгаад л тийм байгаа. Сайн туршлага болсон болов уу. хүүхдүүдийн түвшинд бодожсэтгэх нь чухал гэдгийг мартаж болохгүй.

 Би бас хичээл явуулж байхдаа их хөгжилтэй байсан. Нэргүй багш Жаргал багш Мандаа багш нартай хамтдаа хичээл явуулсан.

Хичээлээ сайн явуулжгүй явдалд баярласанаа илэрхийлёя.

第51回　大学での授業～工作編～

　モンゴルの学校は４０分授業（低学年は３５分）だ。子どもたちが大好きな体育も工作も同じ。日本の学校では、１教室１クラスのみの使用可能だが、モンゴルは２部制・３部制のため、１教室を２・３クラスが使用している。そのため、日本の図画工作の時間のように複数時間をかけて作品を制作することは難しい。すなわち、４０分で１つの作品を仕上げることになる。現場の先生方も悩んでいる。

　そんなモンゴルの状況を考え、大学では工作の授業提案をしている。

　「作って、遊ぼう！」というテーマで、自分たちで折り紙のおもちゃを作ることを提案した。中には、材料すら準備が出来ていない、やる気のない生徒も見受けられた。

折り紙のおもちゃを見せ、「どうやって遊ぶの？」という問いかけをしたら、学生たちは、初めて見る折り紙のおもちゃに興味津々。こう？それとも、こう？とあれこれ遊び方を考え、試してみる。遊び方がわかると、遊ぶことに熱中。適当なところで、おもちゃを取り上げ、自分たちで作れるように指導をした。拙いモンゴル語なのに、理解できる学生がクラスに１人はいる。その人が折り紙の折り方を見て、みんなに解説をしてくれた。

不思議なことに、最初に投げやりな態度を取っていた学生ほど、こういう役をしてくれ、クラスをまとめてくれる。よくも悪くもムードメーカーなのだ。私は、彼女たちのような学生・子どもたちが授業に興味をもってくれれば、授業は成功だと思っている。興味・関心を子どもたちが示さなければ、示してくれるような授業の展開を考え、実行すればいい。子どもに興味・関心をもたす仕掛けを考えるのも授業を考える大きなポイントの一つだ。

今回は彼女たちの活躍により、授業は大成功だった。

工作は、ただ作るだけでは面白くない。「遊ぶために作る」「使うために作る」など目的を子どもたちにもたすことによって、子どもたちも興味。関心が生まれ、「作ってみよう！」って気持ちになる。

学生たちは、自分たちの作ったおもちゃで何度も何度も遊んでいた。うれしくって、楽しくって仕方がない！といったところでしょうか？小学生の子どものようでした。いい経験になったのでは？子どもの目線になることも大切だからね。
私も指導をしながら、よく笑った。ほんと楽しかった。ジャルガル先生・マンダー先生とも授業をした。

授業できることに感謝。

Тэмдэглэл 50: Их сургууль дахь ---- Эрүүл мэндийн хичээл ----

Монголын бага сургуульд Эрүүл мэнд гэдэг хичээл бий. 1-р ангиас эхлэн сурах бичиг хүртэл бий. Сурах бичгийн дагуу заагдаж байгаа ч хүүхдүүдэд төлөвшил тогтох нь хэцүү юм шиг. 1-р ангийн сурах бичиг дээр Гар угаах аргын тухай зөвхөн 7мөр бичигдсэн байна. Шүд угаах тухайд тал нүүр зураг байгаа боловч хүүхдүүд сургууль дээр угааддагүй болохоор гэртээ угаахаас өөр аргагүй байдаг. Тийм учраас эдгээр сурах бичгийн номноос шууд ойлгож зай үйлийг төлөвшүүлнэ гэдэг нь хэцүү юм. Үүнийг бодож үзэх нь бас л хичээлийн судалгаа юм.

Хичээлийн судалгаа зөвхөн Монголхэл,математикийн хичээлээр хязгаарлаж болохгүй юм. Сургууль дээр заагдаж буй бүх хичээлээр нийт сураггдыг хамруулах нь уухал юм хичээлийн судалгаа хийгдэнэ.

Иймээс Жайка сайндурын гишүүд бид (эрүүлмэндийн багш, сувилагч, цэцэрлэгийн багш, бага сургуулийн багш) хамтран Эрүүл мэндийн хичээлийн материалыг (гар угаах,шүдээ угаах) бага багаар шинэчлэн сайжруулж байгаа. Цэцэрлэг болон бага сургуулийн хүүхдүүдийн өдөр тутмын амьдралд хэрэг болохуйц ганцаараа бие гаан хийж чадахаар арга барилд суралцуулахыг зорьж байгаа.

Оюутнуудад Эрүүл мэндийн хичээлийн тухай зааварнилгаа өгч байна.

Хичээл судалгааны тухай суралцсан оюутнуудын дунд багаар хичээлийн хөтөлбөр боловсруулах хичээлийг Одгэрэл багштай хамтран хийлээ. Бодсончлон хичээлийн судалгааг хийсэн оюутнууд байлаа. Хүүхдийн нүдээр сэтгэх бодох төсөөлж төлөвлөж чаддаг болж байна. Сайн их баг багаараа сонирхолтой, хүүхдийн сонирхолыг татахуйцхичээлийг бэлдэж чадсан байлаа. Тэгээд багаараа нэгтгэн нөгөө багийн өмнө илтгэл тавив. Илтгэлийн агуулга нь сонирхолтой байвч дуу нь сонсогдохгүй, доош харах үзэгдэл ажиглагдаж байлаа. Тийм сайн илтгэл тавьж байж, жаахан харамсалтай санагдав. Дараа илтгэл тавихдаа хойд хүмүүсд сонсогдохоор чанга дуугаар, сонсож буй хүмүүсийг харан илтгэлээ тавиарай.

Оюутнуудад power point ашиглан бага ангийн сурагчдад Гараа хэрхэн угаах зааварчилгааг тайлбарлан, тэднээр дуулуулж хөдөлгөөн хийлгүүлсэн юм. Оюутнууд сонирхолтойгоор хүлээн авлаа. Тэд Хүүхдүүдэд үзүүлж чадахаар хөгжилтэй сонирхолтой байлаа. Ээ, Wow гэж дуу алдан дагаж хийх оюутнууд. Тэдний хувьд анхучир сурах зүйл их байсан болов уу.

　БС-д ажиллаж байгаа оюугнууд ч мөн бий. Тэд өөрсдийн ангидаа туршин үзнэ гэцгээж байв. Сайн зүйлийг хурдан хэрэгжүүлэхийг хүсч байна. Багш нар ч гэсэн саналаа солилцон заавар гаргавал зүгээр юм уу гэж санагдсан. Энэ удаа хэрэглэсэн сайн дурын гишүүн гаргасан Гаругаах дууг сургуулийн 00н өрөөнд гаргасан байгаа. “Маамуу нааш ир” дууны аян дээр дуулж үзэнгээ гараа угаагаарай.

第50回　大学での授業～保健編～

　モンゴルの小学校には「保健」という名前の授業がある。1年生から教科書もあり、現場では指導をされているが、子どもたちへの定着は難しいようだ。

　1年生の「保健」の教科書には、手洗い指導については、手の洗い方を7行ほど文字だけで書かれているだけである。歯磨き指導に関しては、半ページほどで絵があるが子どもは学校で磨くことはないため、家庭任せになってしまっている。これらの教材を子どもたちに必要性を理解させ、定着させる方法を考えるのは至難である。それを考えるのも授業研究である。

授業研究は、モンゴル語・算数などの教科指導だけではない。学校で行う授業はすべて、子どもたちのことを考えながら授業研究する必要があるのである。

　そこで、私たち、ＪＩＣＡボランティア（保健師・看護師・幼児教育・小学校教諭）が協力し、保健指導のマテリアル（手洗い指導・歯磨き指導）を少しずつ改良し、より良いものを開発している。幼稚園・小学校の児童にも必要性を理解し、1人でも出来るように生活の中で定着できるように工夫し、指導をしている。

　学生たちにも、保健指導について指導をしている。

　授業研究についての考え方をすでに学んだ学生たちに、グループで授業案を考えるという授業を、オドゲレル先生と行った。さすが授業研究の考え方を学んだ学生たちである。子どもたちの目線で、考えることが少しずつ出来るようになってきている。なかなか面白い、子どもが興味・関心を持ちそうな授業案も出てきている。グループでまとめ、みんなの前で発表をする。なかなか学生たちにない活動なのか？声が小さかったり、うつむいてしまっていたり、いい発表をしているのに残念。今度は、後ろまで聞こえるくらいの大きさの声で、聞いている人の顔を見て発表してね。

　学生たちにも、手洗い指導について、子どもたちにするように授業案を提示してみた。パワーポイントで手洗いの必要性について、説明をし、手洗いの方法を物語と歌で指導をした。学生たちの反応は、とてもいいものだった。子どもたちが見せるような、楽しそうな笑顔。え～、うわぁ～などの驚きの声を上げる学生たち。自然と一緒に動作し覚える学生たち。学生たちにとっても、初めて知ることが多かったようだ。

　学生の中には、現在も学校で働きながら通学している学生もいる。彼女たちは、「学校で自分のクラスでも指導します」と話していた。いいものはどんどん使って、どんどん良いものにし、指導をしていって欲しい。先生方も自分たちでアイデアを出し合い、子どもたちに指導をしていって欲しいと感じた。

　今回使用したＪＩＣＡボランティアが作成した「手洗い歌」は、学校のトイレに掲示されている。「マーモー　ナーシャー　イル」のメロディーに合わせて歌って、手を洗ってね。

　

Тэмдэглэл 49: Их сургууль дахь ---- биеийн тамирын хичээл----

  2долоо хоногт 1өдөр,1курсын оютнуудын биеийн тамирын хичээлд Тамир багштай хамт оролцож байгаа. Агуулга нь Японы бага сургуулийн биеийн тамирын хичээлийг жишээ болгонтуршиж үзэх. Өөрөөр хэлбэл Японы бага сургуулийн хичээлийг танилцуулах тайлбар хийж байгаа юм. Одоо бол голдуу тоглоомоор наадах дасгалыг танилцуулж байгаа. Миний монгол хэл ойлгохдохгүй үед Тамир багш зогсолт гүйгээр тайлбарлаж өгдөг. Гайхам шигтай тайлбар байдагт баярлалаа. Үгээр илэрхийлж чадахгүй үедээ би хөдөлгөөнөөр үзүүлэн хичээлий гүргэлжлүүлдэг.

Оюутнууд цаг бүрт сонирхон хичээлд оролцож байгаа. Хүүхэд мэтээр инээмсэглэн хичээлд оролцож байгаад нь юунаас илүү баярламаар. Тэгээд оюутнууд коридорт зөрөх үед「Дараа хэзээ вэ? Юу хийх вэ?」хэмээн асуухад нь би басгэнэт хиймээр санагддаг юм.

「Тэмдэглэл 15: Биеийн тамирын хичээлээс」бичсэнчлэн оюутнуудад бас хувцасны тухай ярьлаа. Аюулгүй байдлыг бодохгүй бол сонирхолтой хичээл явуулах боломжгүй гэж.

Оюутнуудтай сүүлийн үед нэг амлалт хийлээ. Багшийг ярих үед доош суух. Сонсох үед бүрэн гүйцэд сонсох. Ялангуяа биеийн тамирын хичээл нь хөдөлгөөнт учир тайлбарыг сонсохгүй бол бэртэж осолдох аюултай учраас. Мөн бүгд ингэж сууснаар багш хүүхэд бүрийн царайг ажиглаж чадсанаар биеийн өөрчлөлт болон ойлгож буйг мэдэх боломжтой. Сурагч ингээж суусанаар аянда гэдэсний булчин, нурууны бжлчинийг чийрэгжэж чадна. Босгож зогсож тайлбар хийснээс дээр хичээл үрдүнтэй. Харин Гадаа хичээл орох үед хүүхдүүдийг нар луу харуулах гүйгээр багшөөрөө харах байдалтай яагаад гэвэл хүүхдүүдийн нүд гялбан анхаарлаа хандуулж чадахгүй учир.

Японд гадаа биеийн тамирын хичээлээс

Биеийн тамирын хичээлд дургүй хүүхэд байж болно. Тийм хүүхэд байвал ингэж хэлээрэй.「Чадахгүй байж болно оо」гэж. Хэрвээ чи хичээж байгаагаа багшдаа харуулах юм бол багш нь зөндөө баярлах болно оо. Тийм болохоор хичээгээрэй гэх мэт хичээхээр үг хэлээрэй.

Биеийн тамирын хичээл ч бус. Чадахгүй ч хичээн зүтгэвэл чадах болно гэдгийг ойлгуулахыг хичээгээрэй. Чадахгүй ч гэсэн хичээснийг нь үнэлж байгааг ойлгуулан мэдрүүлэх. Дургүй болоод орхихгүй хичээн хийх хүүхдийг хүмүүжүүлэхийг зорих хэрэгтэй. Ийм л хүүхэд Монголын ирээдүй болох учраас..

Оюутнуудын биеийн тамирын хичээл ч гэсэн бага ангийн хүүхдүүд мөн адил хөгжилтэй байна гэдэгт итгэлтэй байна. Тамир багшийн мундаг тал нь надтай явуулсан хичээлээ ондоо 1курст орох. Тэр ангийн хичээлийг харсан бас л дажгүй байсан. Бүгд идэвхитэй оролцож байлаа.

Монгол Японы боловсролын байдал өөр. Тийм болохоор японы хичээлийг Монголд тэр чигээрнь нэвтрүүлэх боломж бага. Би Монголд таарах хичээлийг бодон хичээл хийж байгаа.

Тэр хичээлээ туршиж үзэн монгол хүүхдэд таарахаар хийж байгаа үнэхээд таарвал гайхалтай. Үнэтэй хичээлийн хэрэгсэл хэрэггүй юм. Бөмбө, дээс, биеийн тамирын матрас зэрэг үндсэн хэрэгслүүд байвал болох ньтэр. Ялангуяа сонингийн цаас ч гэсэн материал болох учир... Хүүхдүүд амар тайван хичээл явуулах орчинг бүрдүүлэх бас сэтгэл амар хэрэглэх материал ашиглуулахыг хүсч байна.

                             

第49回　大学での授業～体育編～

　2週間に1日、1回生の体育の授業を体育教師タミル先生と一緒に行っている。内容は、日本の小学校での体育の授業事例実践だ。簡単に言えば、日本の小学校の授業を解説付きで行っている。今は、主に、ゲーム的な要素を取り入れた運動を紹介している。私のモンゴル語で伝わっていないところは、タミル先生がすかさずモンゴル語で解説をしてくれる。絶妙のタイミングでしてくださるので、感謝している。言葉で伝わらないところは、私がやってみせて授業を進めている。

学生たちは、毎時間、喜んで、楽しんで参加をしてくれている。子どものような、キラキラしたいい笑顔で参加してくれていることが、何よりもうれしい。そして、学生たちも、この時間を楽しみにしてくれているようで、廊下とかですれ違うと「今度いつ？何するの？」と尋ねてきてくれる。俄然、やる気が出るのだ。

「第15回　体育の授業より」でも書いたが、学生たちにも服装のことについても話をした。安全を考えなければ、楽しい授業は出来ない。

学生たちに最近、約束事を作った。それは、先生の説明を聞くときは体育座り（写真）をするということだ。話を聞くときは、しっかりと聞く。特に体育の授業は運動をするので、説明をしっかりと聞かなければ、怪我につながってしまうため、必要なことだ。また、全員がこのように座ることで、先生も全員の顔を見ることが出来、体調の変化や理解の度もわかる。生徒は、このように座るだけで、自然と腹筋と背筋を鍛えることができるのだ。子どもたちが立っている時の指導よりも、授業が充実する。ただ、外で指導する際は、子どもたちが太陽の方に向かないように、先生が太陽の方向に向くようにして、指導をすること。そうすると、子どもたちは眩しくなく、話を集中して聞くことができる。

子どもの中には、運動の苦手な子どももいる。そんな子どもには、先生は言ってあげて欲しい。「できなくってもいいよ」って。そして「頑張っている姿を見せてくれると、先生はうれしい。だから、頑張って欲しいな」という風に、子どもが頑張ろうと思えるような言葉をかけてあげて欲しい。

体育に限ったことではない。できなくっても、努力をすればできるようになるということを学ばせてあげて欲しい。できなくっても、頑張ることが評価されるということを体験させてあげて欲しい。あきらめない子どもを育てていきたい。そして、先生方にはあきらめない子どもを育てて欲しい。あきらめない子どもたちが、将来のモンゴルを作っていくのだから。。。

学生たちが喜ぶ体育の授業。きっと、小学生も喜ぶであろう。

タミル先生のすごいところ。私と行った授業を取り入れ、アレンジをし、1回生の違うクラスでも指導をされているところ。このクラスの授業を見たが、こちらの授業も学生たちは喜んで参加をしていた。いい顔だった。

日本とモンゴルと教育現場の事情は違う。だから、日本の授業をそのままできることは少ない。私もモンゴルに合うように考えて授業をしている。その授業をさらにアレンジし、モンゴルの子どもたちに合うようにしていることは、素晴らしいことだ。

高価な道具は要らない。ボール・縄跳び・マットなどの基本的な運動道具があれば十分なのだ。時には、新聞紙だって立派な運動道具になるのだから。。。子どもたちが安全に体育の授業が出来る環境を、そして、気軽に使える運動道具をそろえてあげて欲しい。