Тэмдэглэл 8: Цэцэрлэг бага сургуулийн хамтын ажиллагаа

Японд цэцэрлэг бага сургуулийн хамтын ажиллагаа ойрын жилүүдэд нилээн эрчимтэй яригдаж байна. Энэ нь цэцэрлэг, ясли болон бага сургуулийн багш, мэргэжил нэгтнүүдийн хамтын ажиллагаа юм. Японд ч Монголтой адил бага сургуульд дөнгөж шинээр элсэн орсон хүүхдийн боловсролын тухай асуудал байдаг.(Мөн дунд сургуульд ч байдаг)

Монголд томоохон асуудлын нэг болоод байгаа 6 настай хүүхдийн боловсрол.

Энэ асуудлыг бага сургуулийн багш ганцаараа шийдэх  нь маш хэцүү гэж бодож байна. Ийм учир, Японд зохиогдож буй цэцэрлэг бага сургуулийн хамтын ажиллагааг зөвлөмөөр байна.

Цэцэрлэгээс бага сургуульд явах хүүхдийн тухай , бага сургуулийн багш, цэцэрлэгийн багш хамтран хүүхдэд анхаарал тавих гэсэн зүйл юм.

Арга нь энгийн бөгөөд хялбар

 Бага сургуулийн багш (ялангуяа 1-р анги ・менежер), сургуулийн элсэлтийн яг өмнө хамран сургалтын тойрог буюу тухайн сургуульд ирэх хүүхдүүдийн цэцэрлэгээр  явж ажиглалт, судалгаа хийнэ.

·                         Ямар хүүхдүүд дэвшин суралцаж ирэх?

·                         Анхаарал тавих шаардлагатай хүүхдийг цэцэрлэгийн багшаас асуух

·                         Хэр зэрэг чадвартай бол?　(сурах чадвар ・амьдрах ухаан, дадал хэвшил) гэх мэт

·                         Цэцэрлэгийн удирдах арга хэрхэн явагдаж байна?

гэх мэт хүүхдийн талаарх мэдээлэл болон цэцэрлэгдийн байдлыг харж судалж , цэцэрлэгийн багштай нь ярилцан уулзалт хийх.

   Мэдээлэл солилцооны газар юм.

Цэцэрлэгийн багш ч сургуулийн элсэлтийн дараа 1 сарын дараа 1-р ангийн сурагчийн \өмнө нь цэцэрлэгт нь байсан\ байдлыг үзэж судлахаар сургууль руу явах.

·                         Бага сургуульд хүүхдүүд ямаршуу байдалтай байна вэ?

·                         Бага сургуульд дэвшин орчихоод хүүхдүүд хэрхэн өсөж том болсон байна вэ?

·                         Анхаарал тавих шаардлагатай хүүхэд, сургуульд зохицон чадаж байна уу?

·                         Бага сургуулийн удирдах арга барил, зохион байгуулалт ямар байна вэ?

гэх мэт, дэвшин суралцсан хүүхдийн байдлыг харж судлаад , бага сургуулийн багштай нь ярилцаж уулзалт хийх.

Мэдээлэлийн солилцох ажлыг төлөвлөсөнөөр 6 настай хүүхдийн боловсролын асуудлыг шийдэх санаачлага гарч ирэх байх гэж бодогдоно.

Багшийн заах арга барил ойролцоо бол ихэнх хүүхдүүдэд сургуулийн амьдрал хялбархан байх болно.

Амьдрах ухаанд суралцах（сургуульд ирээд юу хийх вэ?) гэх мэт асуудал дээр цэцэрлэг бага сургуультай хамтран ажилвал хүүхдүүд санаа зоволтгүй , сургуулийн амьдралдаа дасан зохицох юм.

Японы цэцэрлэг бага сургуулийн хамтын ажиллагаа эртнийх биш боловч бага сургуулийн 1-р ангийн сурагчдад тодорхой үр дүн гарч байна.

Монголд ч цэцэрлэгийн багш бага сургуулийн багштай хамтран 6 настай хүүхдийн боловсролын асуудлыг бодож үзэхийг хүсч байна.

Өөр өөр нүдээр харахад“6 настай хүүхдүүд юу бодож, юу санах вэ? ”гэдэг нь заавал харагдах ёстой.Нилээд цаг хугацаа зарцуулах ажил боловч хүүхдийн төлөө зайлшгүй хийх ажил юм. Тийм учраас Монголын 6-н настай хүүхдийн төлөө хичээгээд үзэхийг хүсч байна.

第８回　幼小連携について

　日本では、幼小連携が近年、行われている。

これは、幼稚園と小学校の先生同士の連携だ。

日本でもモンゴルと同様、小学校に上がってきたばかりの子どもの教育について、問題がある。この問題を解消しようと始まったのが、幼小連携だ。（同様に小中連携もある）

今、モンゴルで大きな教育問題の一つになっている６歳児教育。

この問題を小学校の先生だけで解決するのはとても難しいことだと思う。

そこで、私は、日本で行われている幼小連携を提案したい。

幼稚園から小学校に行く子どもについて、小学校の先生として、幼稚園の先生として、考え協力して、一緒に子どもを育てていくというもの。

方法は、至ってシンプル。

小学校の先生（特に新１年生の担任・メネジル）が、入学直前の子どもたちを幼稚園に見学に行く。もちろん、子どもたちが卒園してくる幼稚園を見に行く。

●どのような子どもたちが進学してくるのか？

●配慮の必要な子どもはどのような子どもなのか？（幼稚園の先生からの聞き取りが必要）

●どのくらいのことができるのか？（学習面・生活面など）

●幼稚園での指導方法はどうしているのか？

など、子どもに関する情報と幼稚園での様子を見学し、幼稚園の先生と話し合いをする。情報交換の場である。

幼稚園の先生も入学後１か月ぐらいしてから、１年生の様子を学校に見学に行く。もちろん、子どもたちが進学した学校に。

●小学校ではどのように子どもたちが過ごしているのか？

●小学校に上がってから、子どもたちはどのように成長しているのか？

●配慮の必要な子どもは、学校に適応できているのか？

●小学校での指導方法はどうしているのか？

など、進学した子どもの様子を見学し、小学校の先生と話し合いをする。

情報交換をする機会を意図的に作ることで、６歳児教育の問題の解決の糸口が見えてくると思われる。

学習の指導方法を同じようにするだけでも、子どもたちは随分と学校生活は楽になる。

生活パターン（学校に来たら、何をするのか？など）を見直し、幼稚園と小学校とよく似た物にすると、もう一つ、子どもたちは安心して、学校生活ができるようになる。

日本での幼小連携の歴史は、古くない。それでも、小学校１年生の学校生活に結果が出てきている。

モンゴルでも幼稚園の先生と小学校の先生と協力して、６歳児教育を考えて見て欲しい。それぞれの視線を知ることで、「６歳の子どもたちが何を考え、何を思うのか？」がきっと見えてくるはずだ。時間はかかるかも知れない。でも、必ず子どものためになる。だから、頑張って見て欲しい。モンゴルの６歳児教育。

Тэмдэглэл 7: Хэнтий аймагт ... (2)

  Өмнөх тэмдэглэл буюу багшийн тухай танилцуулгаа үргэлжлэлүүлье.

  Мэдээж олон сайн багш байгаа боловч бүгдийнх нь тухай бичих боломжгүй учир энэ удаад цэгцтэй, сайн бодлого, удирдлагатай Батноров сумын сургуулийн тухай танилцуулъя.

  Энэ сургуульд очиход 2 зүйл миний бахархлыг төрүүлсэн.

1.     Мэндчилгээ: Хүүхдүүд “сайн байна уу”  гэж мэндэлж байсан. Хэн нэг нь мэндэлсэн ч хүүхдүүд 100%  хариу мэндэлнэ. Сургуулийн бүх хүүхэд мэндэлж байсан нь гайхалтай. Нийгмийн амьдралын гараа болох мэндчилгээг энэ сургуулийн хүүхдүүд бүрэн гүйцэд хийж чадаж байна.

2.     Сургуулийн талбайд нэг ширхэг ч хог байсангүй. Ер нь сургууль хогтой байдаг гэдгийг хувьдаа хүлээн зөвшөөрчихсөн байсан миний гайхлыг төрүүлсэн юм. Аль ч сургуульд, ангид хог байх тохилдол маш элбэг байдаг.”Сэтгэлд тавгүй биш юм байх даа? “гэж гайхаж байсан. Сургууль бүр янз бүр л байх, багш нь хүртэл хог хаях, цонхоороо ус асгах......ер нь юу болж байна вэ? гэж анхандаа гайхаж байсан. Гэвч, аль ч сургууль, анги хогтой.  “би хогонд анхаарлаа хандуулаад байгаа  нь этгээд явдал юм болов уу? “ гэж гайхширан бодож, ” хог байгаа нь энгийн зүйл” гэж бодохоор болсон.

Энэ дашрамд хэлэхэд Японд бол анги эмх замбараагүй байх нь хүүхдийн сэтгэл санаа эмх замбараагүй, тогтворгүй байхтай адил гэж хүүхдийг хүмүүжүүлж байна.  Иймээс сургууль, ангид хоггүй байхыг маш чухалчилдаг. Ангид хогтой байвал хүүхдүүдийн сэтгэл санаа тогтворгүй болж хичээлдээ анхаарахгүй болно гэж үздэг.

Японд сургалтын орчныг бүрдүүлэхдээ сэтгэл судлалын онол, аргуудыг хэрэглэж байна.

Дээрхи сургуулийн яриандаа эргэн оръёо.

Батноров сумын сургуулийн хувьд орчин хоггүй байх, хүүхэд бүр мэндэлж байгаа нь мэдээж боловсролоос шалтгаалах зүйл ч, хэний ямар бодлого, удирдлаган доор ийм болов гэж гайхаж байсан.

  Энэ удаа та бүхэнд сургуулийн үйл ажиллагааны бодлогыг тодорхойлж удирддаг сургуулийн захиралыг танилцуулъя.

  Сургуулийн захиралын бодлого нь Монголын ирээдүйн иргэнийг нийгэмд хөл тавих үндэс суурийг нь зөв тавих гэсэн үзэлд тулгуурласан байв. Захирал хэлэхдээ,「Багш хүн зөвхөн сурган хүмүүжүүлэгч биш сурагчдынхаа эцэг эхийн сэтгэлээр тэдэнтэй өдөр бүр харьцаж байх ёстой.

  Энэ үгийг бэлэгдэх шиг Батноров сургуулийн багш нар үнэхээр хүүхдүүдтэй эелдэг, дотно харьцаж байв. Тэгээд , хичээлээ заахдаа хүүхэд рүүгээ чиглэсэн тэднийг хөгжүүлэх арга барилаар зааж байв. Мөн коридор, ангид хүүхдийн хийсэн бүтээл олноор тавигдсан байлаа.

  Энэ сургуулийн хүүхдүүд сургуульдаа хэрэгтэй юмаа хийсэн байв, тухайлбал хаягдал сандлыг янзлан сургуулийн сандал хийсэн. 「Хүүхдүүд өөрсдөө хийсэн юмаа  илүү гамнана. Тэгээд ч бүгдээрээ гамтай хэрэглэнэ гэдэг нь нийгмийн баттай суурь юм.

  Захирал яарихдаа “Хогийг түүх биш, хаяхгүй байх нь чухал юм,  хаях хүн байхгүй бол, түүх хэрэггүй, тийм болохоор хог хаяхгүй байх талаар хүүхдэд ойлгуулдаг.  Аливаа зүйлийн учир шалтгааныг ойлгодог, бусдадаа зөв харьцаж чадах чадвартай хүүхэд бэлтгэхийг хүсч байна” гэв.

  Энэ сургуулийн дотуур байранд 95 хүүхэд амьдарч байна. Дотуур байранд ч ялгаагүй захиралын бодлого удирдлаган дор доорхи үзлээр хүүхдүүд тохь тухтай амьдарч байна.

БИЕ БИЕДЭЭ ХАРИЛЦАН ТУСЛАЛЦАН АМЬДАРЧ ЯВАХ – ДЭМ ДЭМЭНДЭЭ, ДЭЭС ЭРЧИНДЭЭ

Ямар гайхалтай сургууль вэ гэж бахдан явсан, сүүлд сонсоход 2010 онд шилдэг менежмэнттэй -ТОП 20 –д багтсан сургууль байв. Сургуулийн захирал болон багш нарын байнгын хүчин чармайлтын үр дүн билээ.

Би, энэ сургуулийн захиралд ганцхан л санал зөвөлгөө хэлсэн.「Цэцэрлэг, бага сургуулийн  залгамж холбоо буюу хамтын ажиллагаа」（幼小連携）「Цэцэрлэг, бага сургуулийн  хамтын ажиллагаа」（幼小連携）－ний талаар Японы туршлагыг дараа танилцуулъя.

Энэ удаа Хэнтий аймагт үнэхээр сайн багш нартай танилцсандаа маш баяртай байна.

第７回　ヘンティーへ行って。。。（２）

　

前回の先生紹介の続きをしよう。

もちろん、ここで紹介する以外にも良い先生はいる。全員は残念ながらできないので、特に考え方が素晴らしかった先生を紹介している。

バトノールブ村の学校を紹介しよう。

私は、この学校に行って感心したことが２つある。

１つ目は、子どもたちから「さんばいのー」と挨拶があることだ。こちらから挨拶をしても１００％、子どもたちから返事が返ってくる。小さな子ども～大きな子どもまで、みんな挨拶ができている。素晴らしい。社会で生きる基本の挨拶が、この学校の子どもたちはできている。

２つ目は、学校の敷地内にゴミが一つも落ちていない。この学校に来るまでは、私は「モンゴルの学校にはゴミがあって当然だ」と思っていた。どこの学校に行っても、どの教室に行っても床にゴミが落ちている。「気持ち悪くないのかな？」と疑問に思っていた。学校によっては、先生までが床にゴミを捨てたり、窓からお湯や水を捨てたり。。。。。いったいどうなっているの？と最初のころは思っていた。でも、どこの学校に行ってもゴミがある。どこの教室に行ってもゴミがある。段々、「私がゴミを気にしているのがおかしいのか？」と疑問に思い始め、「ゴミがあって当然。」と思うことにしていた。

ちなみに、日本では教室の乱れは「心の乱れ」と教育している。なので、学校や教室にゴミがないことを基本としている。教室にゴミがあることが日常になると、子どもたちの心の乱れが表面に出てきており、学習に集中するのが難しくなっていると考えられている。日本は教室の学習環境については、神経を使っている。

少し、話を戻そう。

この２つには本当に関心をした。どうして、ここの子どもたちは、ゴミを捨てない。挨拶のできる子なのだろうか？もちろん教育によりものだが、誰のどのような考え方による教育方針なのか？と疑問だった。

今回、紹介するのはその教育方針を打ち出しているこの学校の校長だ。

校長の教育方針は、子どもたちの将来だけでなく、モンゴルの将来まで考えておられた。この学校での小さな社会がモンゴルの国という大きな社会へ育て行く子どもたちの初めての社会だから、基礎・基本をと考えておられた。

校長は言う。

「教師は教師としてだけでなく、子どもたちのお父さん・お母さんの心を持って、日々、子どもたちと接してほしい」と。

この言葉が象徴するように、この学校の先生たちは、本当に子どもたちを暖かく見守っている。そして、授業も子どものことを考えた指導法となっていた。また、廊下や教室には子どもが作った作品がたくさん置かれている。

ここの子どもたちは、自分たちで学校に必要なものを作る。学校の入り口にあるベンチも、子どもたちの発案で、捨てられていたベンチを拾ってき、子どもたちと先生と一緒に修理し、現在使用している。

「子どもたちが作ったものは、子どもたちは大切にする。そして、みんなで大切に使う」これが根底にある考え方だ。

また、校長は言う。

「ゴミは拾うものではない。捨てないものだ。」と。捨てる人がいなければ、拾う必要なない。だから、捨てない教育をしている。どんなことでも、根本を見極めることのできる子どもに、そして、対応できる子どもになって欲しいという。

この学校には、両親から離れて寮で生活をしている子どもたちが９５名ほどいる。この寮でも校長の考えは、行き届いていた。

「助け合って生きていく」

これが校長のもっとも子どもたちに伝えたいことのようだ。

本当に素晴らしい学校だった。

後で聞いた。

この学校はモンゴルで第２０位（２０１０年）になった学校だそうだ。

校長と先生方の日ごろの努力が、この結果を生み出している。

私は、この校長に一つだけ提案をした。「幼小連携」

「幼小連携」については、日本でのことを次の回で紹介しよう。

今回のヘンティーでの活動は、本当に良い先生との出会いに感謝です。

Тэмдэглэл 6: Хэнтий аймагт... (1)

  4 сарын 6-аас 11-нд Хэнтий аймаг явсан ба багш нарын хичээлд сууж үзлээ.

(Хичээлд сууж үзэхийг минь зөвшөөрсөн багш нартаа баярлалаа)

Уулзаж танилцсан гайхалтай сайн багш нарыг танилцуулъя.

1. Өндөрхааны Тэмүүжин бага сургуулийн 5-р ангийн багш Цэцэндэлгэр. Нилээд хэд хэдэн удаа хичээлд сууж үзсэн боловч Цэцэндэлгэр багш л анх удаа над дээр ирж “хичээл ямар байсан бэ? Засаж сайжруулах зүйл хаана, юу байна вэ?” гэж асуусан.「Өөрийнхөө хичээлийг илүү сайн болгомоор байна. Тийм учраас  бусдын саналыг сонсож хүлээж авахыг хүсч байна гэсэн.

Энэ бол багш хүнд байх ёстой маш гайхалтай чанар, өдийг хүртэл энэ багш ийм арга барилаар хичээлээ зааж ирсэн байх.

Би багш нарын хичээлд суухдаа голчлон“хүүхдийн төлөө сурган хүмүүжүүлэх арга барил ”(хүүхэд төвтэй сургалтын арга)-ыг ажиглаж ирсэн. Хүүхдийг яавал сайн ойлгох вэ? Хүүхдүүд хаана ямар бэрхшээл, асуудалтай тулгарч байна? Хүүхдийн нүдээр сайн хичээл гэж юу вэ? гэх зэргээр судалгаа хийж байсан. Цэцэндэлгэр багшийн хүүхдүүд нүдээ гялалзуулаад хичээлдээ дуртай маш сонирхолтой байсан. Тэгээд ч хичээлийн агуулга нь ойлгомжтой тодорхой байсан. Хүүхдийн ойлгох, хийх хурдад тохируулан хичээлээ зааж байсан учир хүүхдүүд сайн ойлгож , цааш амжилттай явахаар байв.

Самбар ч сайн бэлтгэгдсэн ба хүүхдийн нүдэнд харагдахуйц ойлгогдохоор байсан. Тухайн хичээл дээр юуны тухай үзэж байгаа нь хүүхдүүд ойлгоход хялбараар бичигдсэн байв. Хүүхдүүд ч самбарыг харж , дэвтэртээ хичээнгүйлэн цэвэрхэн бичиж байсан. Дэвтэр бол хичээлээ давтахад зайлшгүй хэрэгтэй зүйл юм. Мөн сурах бичиг ч гэж хэлэхээр чухал сургалтын материал юм.

Цэцэндэлгэр багшийг тусгайлан мэргэжил дээшлүүлэх сайн сургалтанд хамрагдсан байх гэж бодсон. Гэтэл өөрөө биеэ даан хүүхдүүдэд хичээлээ ойлгомжтой заахын тулд өдөр бүр заах арга, сурганы материал судалж байгаа гэв. Өөрийн хүчээр биеэ даан хүүхдийн төлөө сэтгэл гарган хичээн ажиллаж буй энэ чанар Цэцэндэлгэр багшийн гайхалтай тал юм.

Нэг удаа ч болотугай энэ багшийн хичээлд сууж үзээрэй.

 Би ч гэсэн хичээлийг нь дахин үзмээр байна, тэгээд хамтдаа дадлага хичээл хийж үзмээр байна.

第６回　ヘンティーへ行って。。。（１）

４月６日から１１日まで、ヘンティー県へ行った。

行った先々で突然、学校訪問。

そして、先生方の普段の授業を見せてもらった。

（見せていただいた学校・先生方、ありがとうございました）

出会った素晴らしい先生方を紹介しよう。

１人目は、ウンドゥルハーンのテムジン小学校、５年生のツェツェンデルゲル先生。

今まで授業参観は何度となくしてきました。その中で、この先生だけが授業終了直後「授業はどうでしたか？直すところはどこですか？」と私のところに聞きに来た。「自分の授業を今よりも良いものにしたい。そして、人の意見を聞き入れることができる。」そのことがとても素晴らしいと思った。今までもそのようにしてきたのだろう。

私は、今までモンゴルで見てきた授業の中で一番「児童中心の指導法」を実践されていた。子どもがどうしたら理解できるのか？子どもがどこに疑問を持つのか？子ども目線で授業をしっかりと研究されていた。そして、子どもたちも目をキラキラさせて、授業を受けていた。とっても楽しそうだった。そして、学習内容が理解できていた。子どものペースで授業をしているから、子どももしっかりと理解ができ、力をつけていくことができる。

黒板もしっかり整理されており、子ども目線で書かれていた。今、何について学習をしているのか、子どもたちにわかりやすく書かれている。子どもたちもその黒板を見て、ノートを書くため、ノートも丁寧に、そして、きれいにどの子も書いていた。ノートは復習に絶対に必要なものだ。第二の教科書とも言える、大事な教材なのだ。

この先生は、特別な研修を受けてきたのではないという。自分自身で、子どもたちに勉強を理解してほしいと思って毎日、教材研究をしているという。それだけで、自分自身の力で、子ども中心の授業にたどり着いたということが、この先生の本当の素晴らしさだ。

一度、この先生の授業を見てみてください。

私も研究授業を見てみたい。そして、一緒に授業研究をしてみたい。