Тэмдэглэл 81: Нээлтэй хичээл （4 анги Математик）・・・Ирээдүй цогцолбор 1р сургууль

3 сарын14-ны өдөр гэнэт нээлттэй хичээлд суухаар боллоо.

Хичээл эхлэхээс очсон болохоор багшаас зөвшөөрөл аван хүүхдүүдтэй ярилцлаа. Өөрийгөө танилцуулан асуух асуултаа бэлдлээ. Хүүхдүүд Японы тухай олон асуулт асууж эхэллээ. Японы цаг уур болон хамгийн өндөр уул, барилга газар хөдлөлтийн дараа ямар байдалтай байгаа гээд л олон асуулт тавьлаа. Хэдий нэг жил өнгөрсөн ч Газар хөдлөлтийн тухай зурагтаар үзсэн нь тэдний сэтгэлд тод үлдсэнийг ойлгож болно.

　4-р ангийн тэгш өнцөгт, параллелпидийн тухай хичээл байлаа. 28 сурагч 5 баг  болон хуваагдлаа. Өмнөх хичээлээр юу үзсэнээ давтан өнөөдөр үзэх  хичээлийн агуулгаа ярилцан хичээлээ цааш үргэлжлүүллээ. Багаар ярилцан илтгэл тавилаа. Бүгд хичээлд жигд оролцон хичээлийн дүгнэлт гаргаж чадсан нь Гайхалтай.

　Багаар хэмжилт хийн, талуудын уртын хэмжээг тэмдэглэж байлаа. Багийн гишүүн бүр хийх ажлаа хуваан авч бүгд жигд оролцож байсан. Үүнээс харахад  багаар ажиллах чадвартай болсон нь харагдаж байлаа.

  Өмнөө байгаа параллелпидийн дэлгэмэл дүрсийн талбайг олохдоо багаараа ярилцан шийдвэр гарган бодолтоо дэвтэртээ хийн хариугаа тулгаж байсан нь сайн байлаа.

Баг тус бүрээс нэг хүүхэд төлөөлөн гарч самбар дээр бодолтоо тайлбарлав.

　Энд нэг зүйл сануулахад хүүхдүүд тайлбар хийж байхад бусад хүүхэд сонсоорой гэж багш нь анхааруулсан бол сайн хичээл болох байлаа.

Учир нь хүүхдүүд тайлбар хийхдээ багш болон самбар луу харж ярьсан нь харамсалтай. Хэрвээ багш Найзууддаа хандаарай гэж хэлсэн бол бусдадаа тайлбарлахаас гадна бусад нь анхааралтай сонссоноор ярих болон сонсох чадварт суралцах болно.

  Энэ удаад 4 аргаар бодсон бөгөөд хариу нь ижил байснаар аль ч арга нь зөв гэсэн дүгнэлтэнд хүрлээ. Хүүхдүүд 4 аргаар бодж чаддаг болсон.

  Хажууд байгаа биетийн талбайн хэмжээг хэмжиж үзэцгээе ээ хэмээн мөн л багаар цайны хайрцагний хэмжээг бодож олцгоолоо. Энэ багшийн сайн тал нь аль ч баг дээр очин хүүхдүүдийн харилцан яриаг сонсон түүнийг хичээлдээ тусган бас хүүхдүүдийн юу ярьж буйг анхааралтай сонсож байсан явдал байлаа.

　Аль ч багийн хүүхэд тус бүр хичээлд оролцсон「Хүүхэд төвт хичээл」 заах аргатай хичээл боллоо гэж бодож байна.

  Өнөөдрийн хичээл зөвхөн багаар ажиллахдаа бус, сүүлд нь хүүхэд нэг бүр хичээлийн агуулгыг бүрэн ойлгосон эсэх мөн ганцаараа хийж чадах эсэхийг шалгах даалгавар өгсөн бол бүр сайн хичээл болох байлаа.

 Ингээд өнөөдөр гэнэт зөвлөгч багшаар дуудагдсан болохоор зөвлөгөө өгөх шаардлагатай боллоо. Япон хэл мэдэх нэг ч багш байсангүй. Би муухан монголоор хичээн ярьсан ч багш нар маань сонсон тэмдэглэж авч байсанд нь баяртай байлаа. Би ийм идэвхитэй багш нартаа харамгүй зөвлөгөө өгөхийг хүсдэг.　　　

第81回　公開授業（4年生　算数）・・・イレードゥイ統合学校　第1学校にて

　3月14日、急遽、公開授業を見に行くことになった。

　開始時刻よりも早く着いたので、担任の先生のはからいにより、子どもたちと会話をする時間をいただいた。自己紹介をし、質問コーナーを設けた。子どもたちは、日本についてたくさん質問をしてきた。「日本の気候ってどんなの？」「一番高い山は？ビルは？」「津波の後はどうなった？」などなど分野も様々だった。1年過ぎた今も、どこの学校を訪れても、子どもたちは必ず声をかけてくれる。子どもたちがテレビで見た津波の映像が強烈だったことがわかる。

　4年生の直方体・立方体についての授業だった。子どもたちは、28人。5つのグループに分かれて学習が行われた。

　前の時間に習ったことの確認。前時の振り返りを行い、今日の授業に必要な内容も確認をすることができ、授業にスムーズに導入できる。しかも、今日はグループで話し合い、グループごとに確認したことを一つずつ発表していった。全員で確認したのだ。素晴らしい！

　展開図を実際にグループで作成し、グループで各辺の長さを測り記入していった。どこのグループも仕事を分担し、全員が何らかの作業を行っているという理想な活動をしていた。これは、日々の授業からグループ活動の指導をしていることが見て取れる。

　目の前にある展開図の表面積を求める。これもグループで求め方を話し合い、決定し、解いてみる。子どもたちは自主的に自分のノートで計算し、計算を確かめ合っていたのにも驚いた。

　各グループの代表が黒板の前に出て、自分たちの表面積の出し方を説明した。

ここで、先生が、子どもの発表の仕方について、指導が出来ればもっと良い授業となっただろう。というのも、子どもたち、説明に一生懸命で先生に向かって、もしくは黒板に向かって説明をしてしまっていたのだ。先生がひと言「友だちみんなに説明をしてあげて」と言ってあげることによって、説明する子どもは、友だちの方を向いて、友だちに向かって説明をするだけでなく、聞く子どもたちも友だちの説明を一生懸命に聞くようになるのだ。そうすることで、話す・聞くということも子どもたちは同時に学ぶことが出来るのだ。　

今回は、子どもたちからは4つの表面積の求め方が出されたが、すべて同じ答えになったことにより、どの方法も正解であることも理解できた。

　身近にある立方体の表面積を求めてみよう！ということで、紅茶の箱を利用し、子どもたちはグループで話し合い、計算し、表面積を出すことが出来ていた。

　この先生のすごいところは、グループ学習を子どもたちにさせる際、どのグループにも必ず見に行き、子どもたちの話し合いに耳を傾け、授業に取り入れていたことだ。そして、子どもたちの話し合いを見守っていたことだ。

　どのグループもどの子も活動し、学ぶことのできた授業だったと思う。こういう授業が「子ども中心の指導法」を取り入れた授業だと思う。

　この授業、すべてグループ学習にするのではなく、最後の一つは、子どもたち一人ひとりが学んだ内容を理解できているか？一人でも出来るか？試すように、個人で問題に取り組んでもよかったかもしれない。

　今日は、急遽、専門家として呼ばれた。アドバイザーとしてアドバイスをしなければならなかった。日本語を知っている先生は誰もいなかった。私の拙いモンゴル語で頑張って伝えた。先生たちは一生懸命に聞いてくれた。そして、メモを取ってくれた。この先生方の姿勢がうれしかった。私はこういう姿勢の先生方にはエールを送りたい！

Тэмдэглэл 80: Төсөлт Ажил

Энэ удаа 67-р сургуулийн 3 ангийн төсөлт хичээлийг үзэхээр очлоо.Хогны асуудал гэсэн сэдэв байлаа.Хүүхдүүд баг багаараа судалсан зүйлээ илтгэл тавин, хаягдалыг ашиглан хийсэн зүйлээ танилцуулсан.

Өөрсдөө асуулт тавин түүнийхээ хариултыг судлан дараа нь нэгтгэнэ. Тэгээд дүрслэх урлаг, нийгэм, байгалийн ухаан, монгол хэл, тоо ... зэрэг хичээлүүдтэй уялддаг нь төсөлт хичээлийн онцлог юм.

Хичээлийн явц илтгэл тавих байдлаар явагдлаа. Хүүхдүүд өөрсдөө судалсан зүйлээ бусаддаа танилцуулан илтгэл тавьсан нь сайн байсан. Жаахан харамсалтай зүйл гэвэл хүүхдүүд самбар луу чиглэн багш руу хандан тайлбар хийснээр ангийн хүүхдүүдэд нь ар тал нь л харагдана. Ингэснээр хүүхдүүдийн сонсох хүсэл нь буурна биздээ?

Үүнийг анхаарсан багш нь ярьж буй хүүхдүүддээ хандан юу ч гэсэн анги нийтдээ хандан яриарай гэсэн үг хэллээ. Гэхдээ энэ үг нь「Багш нартаа тайлбар хийцгээе」гэсэн үг байлаа. Та бүхэн юу гэж бодож байна?

Энэ үгнээс хамааран илтгэл тавьж байсан хүүхдүүд ангид байгаа нийтэд хандан илтгэлээ үргэлжлүүллээ. Гэвч сонсож буй хүүхдүүдийн байдал өөрчлөгдсөнгүй. Тиймээ багш нарт хандана гэж хэлсэн болохоор тэр шүү дээ.Хүүхдүүд өөрсдөд нь хандаж гэж хэлээгүй учир сонсох ёстой гэсэн ойлголт төрөхгүй. Юу гэж хэлбэл дээр байсан гэж бодож байна вэ?

Тиймээ, Энгийн хичээл дээр энд цугласан багш нар байхгүй шүү дээ. Тийм болохоор багш нар биш, за「Найз нартаа хандан тайлбар хийцгээе」гэж хэлбэл ярьж буй хүүхэд ч гэсэн найз нар луугаа харан сонсогдохоор ярихыг хичээх болно. Сонсож буй хүүхдүүд ч гэсэн найзынх нь ярьж буй зүйл болохоор юу ярьж байгаа бол хэмээн сонсъё гэж сонсох болно. Ийм үг хэрэгтэй байлаа.

　иХИХИхихиХичээлийн сүүлийн хагаст хүүхдүүдийн хийсэн бүтээлийг танилцуулав. Хаягдалаар хийсэн гэмээргүй амьдралд хэрэглэмээр маш гоё зүйлүүд хийсэн байлаа. Хүүхдүүд өөрийн хийсэн зүйлээ танилцуулж байхдаа нүүр бардам байлаа.

Санаандгүй зүйл боловч энэ ангид ноднингийн 4 сард ангийн багштай нь хамтран хичээл орж байсан анги байлаа.Хүүхдүүд том болчихсон, бодож сэтгэх нь сайн болсон байлаа. Баярламаар нь хүүхдүүд миний тухай санаж байлаа бүр хичээлийн тухай ч санаж байсан. Ноднин ирж хичээл заасан нь сайн боллоо гэж бодогдлоо.

Багш нь ч гэсэн урьдийнхаасаа тогтуун инээмсэглэл нь их байлаа. Ийм багш байхад хүүхдүүд бас тийм байлаа. Анги тэр чигээрээ урьдынхаасаа илүү тогтуун ба бүгдээрээ эелдэг болсон байлаа.

Багш сурагчдын харьцаа нь найрсаг байсанаар хамгийн сайн хичээл болох болно гэж би дандаа боддог.

　Энэ багш ч гэсэн энэ 1 жилийн хугацаанд харьцаа гэдгийг чухалчлан хүүхдүүдтэйгээ ойр дотно болсноор энэ ангийн уур амьсгал хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг мэдэж болно. Хойшдоо ч гэсэн улам сайн чухалчлан, сайн хичээл явуулах биз ээ.

第80回　総合学習（Төсөлт Ажил）

　今日、第67番学校の3年生の総合の授業を見に行ってきました。「ゴミ問題」がテーマ。子どもたちがグループ学習してきたことをグループごとに発表し、ゴミから作った様々なものを紹介しました。自ら疑問を持ち、自ら調べ、自らまとめる。そして、図工・社会・理科・モンゴル語・算数。。。様々な学習要素が盛り込まれているのが総合学習の特徴です。

　授業の流れは、発表会形式でした。子どもたちが活動したことを自分たちで紹介する活動は、よかったです。少し残念だったのは、子どもたちが黒板や先生の方を向いて説明をしてしまっていたため、クラスの子どもたちには、頭とお尻が。。。これでは子どもたち、聞こうという意欲が欠けてしまいますよね？

　そのことに途中で気が付いた先生、何とか、子どもたちが教室全体を見るようにと言葉かけをしました。「先生方に説明をしましょう」と。。。この言葉かけ、どうでしょうか？皆さんはどう思いますか？

　この言葉かけにより、発表の子どもたちは、確かに教室全体が見えるように、体の向きを変え、発表をしました。しかし、聞く子どもたちの態度は変わりませんでした。そう、「先生方に。。。」という言葉かけだったので、子どもたちは聞こうという意識が芽生えなかったのです。では、どういう言葉かけをすればよかったのでしょうか？

　そうです。普段、先生方は教室にいないので、先生方ではなく、いつも一緒にいる「友だちに説明をしよう」と言葉かけをすれば、発表する子どもも、身体の向きをかえ、友だちに向かって聞こえるように話すでしょう。聞く子どもたちも、友だちの言うことだから、聞こうという意識も出てくるでしょう。そういう言葉かけが必要だったんです。

　同じ行動をさせるにも、子どもたちに意識を持たせることまで考えて、教室の日常も考えて、言葉かけをしていく必要があるのです。

　後半の子どもたちの作った作品紹介。ゴミから作ったとは思えないほど、生活に使えそうなもの、立派な工作の作品など、アイデアが満載でした。自分が作ったものを紹介する子どもたちは、とてもいい顔をしていました。

　たまたまだけど、このクラス、去年の4月に私が担任と授業をさせていただいたクラスでした。子どもたちは体も大きくなり、よく考えることのできる子どもたちに成長をしていました。子どもたちも私のことを覚えていてくれました。うれしいことに、授業内容まで覚えていてくれました。「出前授業をしてよかった。」と思う瞬間でした。

　先生自身も昨年よりも穏やかで、微笑みが増えていました。先生自身が穏やかになったためでしょう。子どもたちも笑顔で、穏やかな表情をしていました。クラス全体が以前よりも落ち着き、やさしい雰囲気になっていました。

　子どもと先生の関係が穏やかで、良好であれば、授業もおのずとしていいものを作り上げていくことができると私はいつも考えています。この先生もこの1年間で子どもたちとの関係を以前よりも深め、よい人間関係を築いてきたことが、教室の雰囲気からわかります。これからもよい関係を築き続け、よい授業をされることでしょう。

Тэмдэглэл 79: Хичээл заахдаа чанга ярих нь чухал гэж үү?

Японы ч Монголын ч сургууль адил хүүхэд бужигнасан тул чимээ шуугиантай. Гэхдээ  нэг зүйл анхаарал татна. Энэ нь Монголын сургуулиар явж байхад хүүхдийн дуунаас илүү багшийн анхааруулан хэлэх чангаар ярих дуу коридорт сонсогдоно. Японы сургуулиар явж байхад хүүхдүүдийн ярилцах болон багшийн тайлбар хийж буй нь сонсогдох боловч Монгол багш нар шиг хүүхдээсээ илүү том дуугаар анхааруулан хэлэх дууг сонсохгүй.

　Хүүхдүүд сонирхон, анхаарал нь төвлөрөхгүй дуртай хөдөлгөөнөө хийн хоорондоо ярих нь Япон ч Монгол ч магадгүй дэлхийн хаана ч адиллхан байхаа гэж бодож байна. Энэ үед том дуугааар「Чимээгүй бай」「Сууцгаа」хэмээн олон удаа хэлж буй байдал Монголд их харагддаг.

Тэгэхээр хүүхдүүд багш нараасаа том дуу гаргахаас гадна, тэр дуунаас багш нь илүү дуу гаргах болно шүү дээ. Энэ нь багш нарт бүр хэцүү юм. Хүүхдүүдийн хийх үйлдэл нь дүрэмгүй болж аажмаар зааврыг үл ойшоохоо больчихно.

　Саяхан дадлага хийж буй оюутны байдлыг харахаар очиход багш нартай адилхан байдалтай зогсож байлаа. Тэр надад хэллээ. 「Уурласаар байтал ядарчихлаа, хүүхдүүд ч гэсэн хөөрхийлөлтэй 」гэлээ. Ядарсан байхдаа. Тэгээд хичээл хийх сонирхолтой хүүхдүүдийн хувьд ч бэрхшээлтэй юм.

　Тэгээд би тэр ангид өөрийн туршлагаасаа бодитоор үзүүлэхээр шийдэн, Японд байхдаа хийж байсан зүйлээ үзүүллээ. Энэ нь зөвхөн самбарын өмнө зогсон юу ч дугарахгүйгээр үл тоосон байдалтай чухал царайлан зогсох.

Хүүхдүүд хараад бодно. Жаахан байж байгаад нэг хэсэг нь анзааран хараач багш уурлаж байна хэмээн бусдадаа хэлэн анхааруулна. Гэвч 1,2 удаа, хүүхдүүд хэлсэн ч хувирахгүй бол би хүүхддүүдэд хэлнэ. 「Баярлалаа, багшийгаа сайн ойлгодог ямар ухаантай юм бэ! 」гэж. Багш яагаад хичээлээ үргэлжлүүлэхгүй, багш юу хүлээгээд байгааг хүүхдүүдийг өөрсдөөр нь бодож ойлгуулахад учир нь байгаа юм.

Бүгд чимээгүй болоход нь магтаарай. Тэгээд багш яагаад хичээлээ үргэлжлүүлээгүй, бүгдийг чимээгүй болохыг хүлээснээ тайлбарлаарай.

Эхлээд жаахан цаг зарцуулна. Гэхдээ  аажмаар багасах ба ангиараа төвлөрөн хичээл хийхээр болж ирдэг талтай. Тухайн ангиас шалтгаалах боловч 1 сарын хугацаа шаардлагатай. Эцэст нь хэлэхэд хүүхдүүдийн анхаарал төвлөрөлтөнд нөлөөлөх учир үр дүнтэй юм.

Мөн ангийн байдал ч өөрчлөгдөн бүгд нэгдэн нэг болон хичээлээ нөхөрсөгөөр явуулах ба багаар ажиллах сургалт хичээл явагдах хичээлийн хэлбэрт дөхөм болж өгнө.

Бас юу юунаас илүү багш хичээл явуулахдаа хүүхдүүдээс илүү чангаар орилох шаардлагагүй бөгөөд энгийнээр хичээлээ хийх болно. Ингэснээр хүүхдүүдийн сонсох чадвар ба сонсъё, мэдье гэсэн хүсэл, чадвар ахихад нөлөөлөх болно.

Хүүхдүүдийг өөрсдөөр нь бодуулж ойлгуулах нь их чухал. Том дуугаар түр чимээгүй болгосон ч энэ хүчээр хийлгэж байгаа учир төдийлэн үр дүнгүй.

Хүүхдүүд өөрсдөө хийсэн үйлдэл нь үргэлжлэх ба үр дүн нь сайн байдаг.

Ямар үед том дуугаар ярих вэ гэхлээр хүүхдэд аюултай ямар нэгэн тохиолдолд гарсан үед л том дуугаар анхааруулга өгөх хэрэгтэй. Багш том дуу гаргасан тохиолдолд энгийн үетэй харьцуулахад хүүхдүүд сайн анхаарах хэвшилтэй болгох. Аюул тулгарсан үед хүүхдүүд багшийн зааврыг сонсохгүй үгэнд орохгүй байна гэдэг их том асуудал биш гэж үү. Тийм болохоор өдөр бүр том дуугаар хашгиралгүйгээр загналгүйгээр  хичээлээ заацгаая!

第79回　授業で大きな声は必要？

　日本の学校もモンゴルの学校も、人の声がたくさんして賑やかだ。しかし、いつも気になることがある。それは、モンゴルの学校では、子どもの声よりも先生の注意の声が、廊下でよく聞こえることだ。日本の学校では、廊下を歩いているとクラスによって子どもの話し合いの声が聞こえたり、先生の説明の声が聞こえたりする。でも、モンゴルのように、大きな子どもの声よりも、さらに大きな声で先生が注意をしているのを聞こえることは、まずない。

　子どもたちは興味・関心があり、時には落ち着きがなく、自分勝手に行動をしたり、話出したりするのは、日本もモンゴルもたぶん、世界中の子どもたち、みんな同じだろう。そんな時、大きな声で、「静かにしなさい」「座りなさい」など何度も何度も先生が、注意をしている光景をモンゴルではよく見る。子どもたちは、先生の声よりも大きな声を出すようになっていき、それよりももっと大きな声を、先生は出さなければならなくなる。それは、先生にとって大変なことである。また、子どもの活動もルールがなくなり、ますます指示が通らなくなってしまうのである。

　先日、教育実習に行っている学生の様子を見に行った時も同じような状況に陥っており、学生は私に言った。「怒ってばかりで疲れた。子どもたちも可哀そうだ」と。疲れただろう。そして、真面目な子どもたちにとっては苦痛だろう。

そこで、私はそのクラスで実践してみせた。何をするか？日本で私が実践していたことを、やってみせた。それは、ただ、前で黙って不愉快な顔をして立っただけ。

子どもたちは、それを見て、考える。少しすると、一部の子どもが「先生、怒ってる」「静かにしろ」など状況を伝えたり、注意をしたりする。しかし、１・２回、子どもたちが言っても、クラスの様子が変わらなければ、私は子どもたちに言う。「ありがとう。よくわかっているね。賢い！でも、今は何も言わなくていいよ。」と。先生がどうして授業を進めないのか？先生は何を待っているのか？を子どもたち自身に考えさせるのである。

全員が静かになった時に、褒めてあげること。そして、先生がどうして授業を進めなかったのか？どうしてみんなが静かになるのを待っていたのか？最初のうちは、説明をしてあげる必要がある。

最初は、時間がかかる。しかし、次第に時間が短くなり、クラスも落ち着いて学習をすることが出来るようになる。クラスの状況にもよるけれど、1か月くらいのトレーニングは必要だ。最初は時間が必要だけど、最終的には、子どもたちが集中する時間が伸びるので、好結果につながる。また、クラスの雰囲気も一致団結し、楽しく授業を進めることもできるし、グループ学習や調べ学習など様々な授業形態を盛り込むこともできるようになる。

そして、何より、先生は授業する際に、子どもよりも大きな声を必要なくなり、小さな声でも出来るようになる。そうすることで、子どもたちの聞く力、聞こうとする力を伸ばすことにもつながって行くのである。

子どもたち自身に考えさせる。これは、非常に大切なことである。大きな声を出して、一時的に静かになっても、それは、力で抑えつけていることになり、持続しない。子どもたちの自発的な活動は、持続し、よい結果をもたらすのである。

大きな声は、子どもたちに危険が迫った時にのみ使うようにしましょう！先生が、大きな声を出したときは、通常と違う！と子どもたちが感じる必要があります。危険が迫っている時に、子どもたちが先生の指示を聞けない、聞こえない状況であることは、大きな問題ですよね。なので、日ごろは、大きな声を使わずに授業をするようにしましょう！

Тэмдэглэл 78: Хүүхдүүдийн урлагийн үзлэгийн наадмаас～Өмнөговьд～

2 жилийн сайн дурын үйл ажиллагаагаа амжилттай хийн цэцэрлэг, сургуульд ажиллаж байсан сайн дурын гишүүн бий. 3сарын11ны өдөр түүний ажиллаж байсан сургуулийн хүүхдүүдийн концерт боллоо. Бид ч бас тэр концерт зохион байгуулахад туслахаар болж, би видео бичлэг хийхээр болов. 2 давхараас тайз руу камераа чиглүүлэн бичлэг хийсэн ч хүүхдүүдийн догдолж байгаа нь мэдрэгдэж байлаа.

2 давхарт олон хүүхэд суун концерт үзэж байлаа. Тэд Нана багшийг таних уу? Нана багш одоо хаана байгаа вэ? Бид Нана багшаар заалгадаг байсан гээд л түүнтэй холбоотой өөрсдийн тухай ярьцгааж байлаа.Хүүхдүүдэд үнэхээр хайрлагдан сэтгэлд нь үлдсэн байна хэмээн бодогдлоо.

Pianica (жижиг аргон), лимбэ тоглолоо.「Гялтганах од」「Мэригийн хонь」「Puff」「Edelweiss」「Хэрвээ сайхан амьдарч байвал алгаа таш」зэрэг Японд ч гэсэн заадаг дуунууд байлаа.

Би бага сургуульд багшилж байхдаа хүүхдүүдэд зааж байсанаа саналаа. Ялангуяа 3сарын 12-нд төгсөлтөө хийх 6-р ангийнхаа хүүхдүүддээ зааж байсанаа тодхон саналаа. 1-р ангиас эхлээд би тэд нартай их дотно байсан. 1, 2-р ангид нь тусгай ангийн (хичээлд хоцорсон хүүхдүүдийн анги) удирдах багш хийхдээ тэд нартайгаа хамтран хичээлээ явуулж, эцэг эхчүүдэд зориулан явуулдаг урлагийн наадамд бэлтгэн тус бүрд нь заавар өгөн бэлтгэдэг байлаа. Санаснаас илүү амжилт гаргах үе ч байлаа.

　Сооранбүши (Хоккайдогоос гаралтай ардын дуу) гэдэг дууг хүртэл хөөрхөн бүжиглэн дуулж байлаа. Энэ дууг бас ажиллаж байсан сургуулийн 5-р ангийхан биен тамирын тэмцээн дээр дуулдаг дуу болдог болгосон. Тусгай ангийнхан ч гэсэн бүгдтэйгээ хамтран дуулж бүжиглэнэ.

「Аялалд гарах」дууг оросоор хоороор дууллаа. Энэ дуу ч бас төгсөлтөн дээр заавал дуулдаг дуу. Би маргааш төгсөх хүүхдүүддээ зааж байсан аа бодон өөрийн эрхгүй нулимс минь гарлаа. Энэ дуу сайн дурын гишүүн болон энэ нутагт 2 жил багш сурагчидтай хамтран ажилласан нэгний маань сүүлийн өдөр байсан учраас хоолой зангиран уйлчихсан.

Дараа нь Япон хэлээр дуулсан дуу бол「Бүүвэйн дуу」「Төрсөн нутгийн дуу」. Энэ өдөр 3сар 11өдөр яг 1 жилийн өмнө Японд газар хөдлөлт болсон өдөр.Бидний төрсөн нутаг болох Япон улсад өнөөг хүртэл болж байгаагүй том байгалийн гамшиг байлаа. Өдөр тутмын амгалан өдрүүдийг минь үгүй хийсэн юм. Хүнд байдалд орсон Японд олон орны ард түмэн тусалсан.

Өмнөговийн хүмүүс нэг өдөрийн цалингаа хандив болгон Япон руу илгээсэн юм. Энэ бүхнийг бодон яаж сэтгэлээ илэрхийлэхээ ч мэдэхгүй уйлж зогслоо.

Хамгийн сүүлд сайн дурын гишүүд биднийг тайзан дээр урьсан. Дахин дахин баярлалаа...

Бүгдээрээ хөгжимгүй дууллаа. 「Дээшээ харан алхцгаая」Ирсэн бүхэн алга ташин сонсоцгоосон. Бид сайхан дуулахдаа гол нь биш чин сэтгэлээсээ дуулсан юм.

Японд ч гэсэн урлагийн үзлэг болдог. Багш нар хүүхдүүд бүгд бэлдэцгээнэ. Дуу болон найрал хөгжим нь бүгд сэтгэлээрээ нэгдэхгүй бол сайн хоор болж чадахгүй. Бүгд нэгэн зорилготой хамтдаа гэдгийг ойлгуулах нь хүүхдүүдэд маш утга учиртай үйл хэрэг мөн туршлага болж өгнө. Японд анги болон бүлгээр энэ ажиллагааг зохион байгуулна. Монголд ч гэсэн анги бүлгээрээ нийлэн ажиллавал хүүхэд бүгдээрээ хамтдаа нэгэн болж, хамтдаа хийх нь ямар баяртай байхыг мэдрээсэй гэж хүсч байна.

2 жилээ амжиллтай дуусгаж байгаа сайн дурын гишүүн.Үнэхээр гоё наадам байлаа.

第78回　子どもたちの音楽会～南ゴビにて～

　2年間の活動の集大成として、活動先だった幼稚園・学校の子どもたちのコンサートを3月11日に行った隊員がいる。私たちもそのコンサートのお手伝いをさせていただいた。

　私がいただいた仕事は、ビデオ撮影。2階席から子どもたちがいるステージにカメラを向け、撮影。2階からでも、子どもたちの緊張が伝わってくる。

　2階にも多くの子どもたちが座席に座り、音楽を鑑賞していた。「なな先生、知ってる？」「なな先生、今、どこにいるの？」「ぼくら、なな先生に習ってるで」など、話しかけてくる子どもたちは、先輩隊員と自分との関係について話してくる。子どもたちにほんと、あいされているんだなぁ～～って思った。

　ピアニカやリコーダーを使っての演奏。「きらきら星」「メリーさんの羊」「パフ」「エーデルワイス」「幸せなら手をたたこう」などなど、日本でも各学年で学ぶ定番曲ばかりだ。

　自分自身が日本の小学校で子どもたちに教えていた時のことを思い出した。特に、3月12日に卒業する6年生の子どもたちに教えていたことを思い出した。彼らは、1年生の入学の時から、私は深く関わる学年だった。１・２年生の時は、特別支援学級の担任として、学年行事を一緒にしたり、授業に入り込みに行ったり、音楽は保護者向けの発表会に向けて個別指導もよくしていた。込み上げてくるものがあった。

　「ソーラン節」も子どもたちが元気に踊っていた。これも働いていた学校では、5年生が運動会で披露するのが習わしのようになっていた。特別支援学級の子どもたちも例外ではなく、みんなと一緒に踊るのだ。

　「旅立ちの歌」をロシア語で合唱をしていた。これも卒業式で合唱するのが定例となっていた。私の中で次の日に卒業式を迎える教え子たちを思い浮かべて、聞いていると、涙がこぼれた。この歌は、先輩隊員も2年間、この地で子どもたちと先生方と一緒に活動し、13日、この南ゴビを旅立とうとしていることも重なり、号泣してしまった。

　それから日本語で子どもたちが歌う「子守唄」「ふるさと」。この日は3月11日。ちょうど1年前に東日本大震災が起こり、私たちのふるさとの日本は、未曽有だにしなかった自然現象により、当たり前の日常を奪われてしまった。その日本を多くの国・人々に支援していただいた。この南ゴビの人々も1日分の給与を日本に送ってくださった。そんなことも思いだし、何とも表現しがたい気持ちになり、涙を流し続けた。

　最後の最後、私たち、ボランティアもステージに立たせてもらった。せめてものお礼に。。。みんなで、アカペラで歌った。「上を向いて歩こう」。会場のみなさんも手拍子をしながら、聞いてくださった。決して上手ではない、でも、私たちは心をこめて歌った。

　日本でも子どもたちの音楽会をする。子どもたちも先生方も当日に向けて、練習をする。歌も合奏もみんなの心が一つにならなければ、いい音色を奏でない。みんなで1つの目標に向かって取り組む活動は、子どもたちにとっても意味のある活動で、意義のある経験である。日本では、クラス単位や学年単位でこの活動に取り組んでいる。ぜひ、モンゴルでも、クラス単位で取り組んでみてほしい。みんなで1つのことを一緒にする。一緒に作り出す喜びを子どもたちにも知って欲しい。

　2年間の先輩隊員の集大成。とてもいい音楽会だった。

Тэмдэглэл 77: Өмнөговийн семинарын 2 дахь өдөр, --- ② ---

　　Өдрийн амралт  Үдээс хойш мөн семинар.

　　Гэдэс цадаад ирэхээр нойр хүрнэ. Энэ нь физологийн үзэгдэл. Яах ч аргагүй юм. Үдээс хойш семинараа эхлэхдээ бүгдээрээ радио дасгал хийн нойроо сэргээлээ.

　　Тооны хичээлийн бэлтгэл судалгааны танилцуулга. Энэ удаа би явууллаа. Хичээлийн сэдвээр Плита сонгосон юм. Бэлтгэсэн поверпойнт /powerpoint /-доо фото зураг болон зураг оруулж өглөө. Поверпойнтоор бэлдсэн материалаа цаасаар хэвлэн тараав. Тараах материал дээр өөрт хэрэгтэй гэсэн зүйлээ бодож бичих, өөрийн гэсэн материал хийлгэх нь зорилго байсан юм. Хүний бичсэн юмыг уншихаас илүү өөрөө сэтгэн хийсэн зүйл нь мартагдахад удаан байдаг учраас тараах материалд тэмдэглэл хийлгэх зорилго тависан.

　　Энэ удаагийн сэдэв плита нь удаан ойлголттой хүүхэд ч гэсэн нүд болон үйл хөдлөлөөр тогтоох ... өөрөө өөрөө батлан бодитоор биеэрээ суралцаж чадах юм. Тэгээд нэмэх хасах үйлдэл дээр ч гэсэн 1-4 анги хүртэл хэрэглэж болно. Энэ удаагийн семинар дээр танилцуулж амжаагүй ч үржих, хуваах хурдны бодлого дээр ашиглаж болох болохоор плита нь их сайн материал болно гэж би бодож байна. Төгсгөлд нь өнгийн цаас ашиглан хийж болох талаар танилцууллаа. Энэ нь нэг хийчихвэл дараа дараа хэрэглэх тул тохиромжтой юм. Өмнөговийн багш нарын дунд ийм маягаар хэрэгжүүлж байсан багш байсан нь гайхалтай байлаа.

　　Байгалийн ухааны туршилтаас бас танилцуулсан юм. Багш нар сурагчид болон хичээлд оролцлоо. Багш нар хүүхэд шиг сонирхолтойгоор хичээлд оролцлоо. Тиймээ энэ их чухал. Багш өөрөө сурагч болон том хүнд сонирхолтой байж чадвал хүүхдэд бүр сонирхолтойгоос гадна тэдэнд шинэ байж чадна. Аюулгүй байдалыг сайн хангасан туршилтыг хүүхдүүдээр хийлгэе гэсэн семинар болж өнгөрлөө.

　　Үзэж сонсох материал бэлтгэх тухай ч мөн танилцууллаа. Поверпойнт зэрэг нь ч үзүүлэх материалын нэгэн хэлбэр юм. Самбар болон сурах бичигтэй адил. Тийм болохоор үзэж сонсох материалыг заах биш түүнийг ашиглан хичээл заах гэдгийг мартаж болохгүй гэдгийг санах шаардлагатай гэж бодлоо. Яаж ч бодсон хүүхэд ойлгоход нь тус болох хэрэглэгдэхүүн учир.

　Ингээд семинар дуусаж эцэст нь дүгнэлтээ хийн анкет бөглүүлөн авсан юм. Өмнөговийн багш нар дахин ийм семинар зохион байгуулаарай суралцах зүйл их байсан гэж хэлэхэд нь баяртай байлаа. Бид нар хичээн зүтгэсэн нь сайн боллоо гэж тэр агшинд бодогдлоо. Багш нар сэтгэл хангалуун байсан нь хамгийн чухал байлаа.

Семинарийн төгсгөлд багш бүрийн захидал болон арьсаар хийсэн бэлэг аван семинар өндөрлөсөн. Семинар нэг мэдэхэд л дуусах болчихсон байв. Би ч гэсэн суралцах зүйл олон байсан баярлалаа. Үр дүнтэй семинар байлаа. Ийм боломжийг олгосон та бүхэндээ баярлалаа.

Өмнөговийн багш нар маань ерөнхийдөө Хүүхэд төвт сургалт /суралцахуйд суурилсан/ гэдгийг мэдэж байсан. Японы заах арга болон одооноос хэрэгжих Кэмбриж ч бай хичээл хийхэд юу хамгийн чухал билээ гэдгээ марталгүй сайн хичээл заана биз дээ. Хичээлд хамгийн чухал бол хүүхдэд зориулсан тэдний төлөө л хичээл байх ёстой. Хүүхэд төвт хичээл юм.

第77回　南ゴビセミナー　～2日目、セミナー②～

お昼休憩をはさみ、午後もセミナー。

お腹がいっぱいになったら、眠くなる。これ、生理現象。仕方ないことなので、午後の最初はみんなでラジオ体操をして、身体を動かし、気分を一新！

　算数の教材紹介。これは私が担当。今回は「タイル」をテーマにした。用意したパワーポイントは、写真や絵のみのもの。配布資料は、このパワーポイントを印刷したもの。配布資料に自分で必要と思うことを書き込んでいただき、自分だけのオリジナル資料を作ってもらうのが目的だ。書かれている物を読むよりも、自分自身で考え、記入したものは忘れにくいからのだ。

　今回のテーマの「タイル」は、習熟度がゆっくりな子どもでも、視覚で学び、操作で学び、、、自分自身で確かめることが出来るため、確実に学ぶことができる。そして、足し算、引き算の学習だけでも、1年生から4年生まで指導に使用することができる。今回のセミナーでは、紹介しなかったが、掛け算・割り算、速さなどの問題でも活用することができるので、タイルは優れた教具だと私は考えている。最後に、身近にある色紙で作成できることも紹介した。1つ作成すれば、いろいろな指導ができ、長年使えるのでとても便利だと思う。南ゴビの先生の中には、すでに実践されている先生もいたので、驚いた。

　理科の実験紹介もされた。ここでは、先生方が実際に子どもの立場になり、実験を体験。先生方も子どものように楽しんで参加していた。そう、それが大事なんですよ。先生自身、大人が体験して、楽しいとか面白いと感じるならば、子どもはきっと面白いだろうし、驚きもたくさんあるだろう。安全だけをしっかり意識して、子どもたちにたくさんの実験を体験させてあげて欲しい！と思ったセミナーだった。

　よい視聴覚教材の作り方についても、紹介をした。パワーポイントなどの視聴覚教材は、あくまでも教材で、ツールである。黒板や教科書と同じである。なので、視聴覚教材を教えるのではなく、視聴覚教材を使って教えるという意識を忘れないで欲しいと思った。あくまでも、子どもの理解を助けるためのものであるのだから。。。

　すべてのセミナーを終了し、最後の振り返りをし、アンケートを記入していただいた。南ゴビの先生方は、私たちに「また、こういうセミナーをしてほしい」「学ぶものがたくさんあった」と言ってくださった。私たちは、一生懸命努力してきて、苦労してきて、がんばってきて、よかったと思った瞬間だった。みなさんに喜んでもらえたことが、何よりもうれしかった。

　最後に、ひとりひとりにお手紙と皮製品のプレゼントをいただいて、セミナーは終了をした。長かったような、あっという間だったような。。。私自身、学ぶことが多くあり、有意義なセミナーだった。こういう機会をくださり、ありがとうございました。

　南ゴビの先生方は、「子ども中心」という考え方がすでに身に付いている先生が多く、日本の指導法であっても、これからモンゴルで導入されるであろうケンブリッジ指導法であっても、授業で一番大事なことを忘れず、軸が揺らぐことなく、よい授業をされていくだろう。授業で一番大事なのは、子どものための授業であること。子ども中心の指導法だ！