Тэмдэглэл 82: Зурагт номыг ашиглан хичээл заах

3сарын 23-27нд МУБИС дээр багш нарын сургалт боллоо. Би 2 хичээл заах болсон юм. Монголын өнцөг булан бүрээс ирсэн багш нарын сургалт байсан болохоор энгийн сургалт семинараас өөр байж чадсан. Багш нарын дундаас намайг таних багш байлаа. Жайкагийн сайн дурын гишүүнээр одоог хүртэл заалгаж байгаа гэх багш байсанд би их баярласан.

Эхний хэсэг нь Хичээл судалгаа. Семинар эхлэхийн өмнө багш нар анкет судалгаанд оролцон、 хичээнгүйлэн сонсож байлаа. Сүүлд нь алга ташин баяр хүргэн хичээлийн тухай саналаа хэлэхээр ирэх багш нар ч байлаа. Багшийн ийм сэтгэлд баярламаар байдаг.

2 дахь хэсэг нь Японы зурагт номыг танилцуулангаа, унших сонсгохын тухай болон зурагт номыг ашиглан заах арга зүйн тухай танилцууллаа.   

“Анги бол өөр газар” гэсэн  номыг сонгон багшаар уншуулан энэ номоор дамжуулан Японы сургуулийн ангийн зохион байгуулалт менежментийн тухай танилцууллаа. Мөн Японы бага сургуулийн багшийн бичсэн “Уурлуулахгүй байх юмсан” гэсэн номыг танилцуулан гэрт ч сургуульд ч дандаа уурлуулж байдаг хүүхдийн сэтгэлийг багш нар жаахан ч гэсэн ойлгосон болов уу. 

УБИС-ийн багш Бямбатогтох багштай хамтран “Моттанай Эмээ” гэдэг номыг танилцуулсан. Энэ ном нь Японд ч Монголд ч мартагдаж байгаа ахмад настнаас ихийг суралцах ёс суртахууны тухай бичигдсэн ном байгаа.

  Зурагт ном нь жижигхэн хүүхдүүд л зөвхөн унших ном биш юм. Зурагт номонд сургамжууд олон бичигдсэн байдаг. Энэ сургамжийг унших сонсох чадвартай байх хэрэгтэй. Тийм болохоор том болсон ч дахин уншихад илүү сэтгэл хөдлөх нь бий.

Тэгээд бас хүүхдэд ойлгогдохоор, дотно сургамжтай яриаг бичсэн байдаг. Зурагт номыг Японд хичээл материал болгон ашиглах нь тийм гайхмаар зүйл биш.

Амьдрах ухаан, технолог, ёс суртахуун, монгол хэлний хичээл дээр хэрэглэх нь олон байдаг.

Толгойдоо үйл явдлыг цааш төсөөлөн бодон би байсан бол ингэх байсандаа хэмээн гол дүрийн сэтгэлийг бодож үзэн яаж үргэлжлэх бол хэмээн төсөөлөн хүүхдийн өөртэй итгэлтэй байх чадвартай болгох зэрэг зурагт номыг хэрхэн хэрэглэхээс хамааран үр дүнтэй хичээлийн материал болно.

  Зурагт номыг ашиглан заахын зэрэгцээ дараа дараагийн хичээлдээ хэрэглэхийг санал болгоё.

第82回　絵本を通して指導する

　3月23日～27日に大学で行われた、現場の先生方への研修。私も2つ授業をさせていただいた。モンゴル全土から来られる研修、現場の先生方向けなので、通常のクラスとは違う雰囲気の中で授業が行われた。先生方の中には、私のことを知っていると、JICAボランティアに今までにもいろいろ教わったと、私に声をかけてくださる先生方もいた。とてもうれしいことである。

　1つは、「授業研究」。先生方は事前アンケートから協力をしてくださり、非常に熱心に聞かれていた。最後には、拍手をいただき、個人的に授業の感想を言いに来てくれる先生も数名いた。本当に先生方のこういう気持ちがうれしい。

　もう１つは、日本の絵本を紹介しつつ、読み聞かせの指導法と、絵本を通しての指導法について、話をした。

　ここでは、簡単な絵本を一人の先生に絵本の読み聞かせ実践をしていただいたり、「教室は間違うところだ」という絵本を通して、日本の学級経営の考え方を伝えたりした。また、日本の小学校の先生が作られた絵本「おこらでませんように」も紹介し、学校でも家でも怒られてばかりいる子どものこころについて、少し考えていただいた。

　大学のビャンバトグトホ先生と一緒に「もったいないばあさん」も紹介をした。この絵本は、日本でもモンゴルでも失われつつある、年配者からの知恵や教育について、道徳について描かれている。

　絵本は、決して小さな子どもだけが読む本ではない。絵本には、多くのメッセージが込められており、そのメッセージを読み解く能力も必要なのだ。なので、大人になってから読み直すと、子どもの時よりも感動することも少なくない。そして、子どもたちにはわかりやすく、馴染みのある話が意外に多く描かれている。絵本を１つのツールとして、日本では授業することは、そう珍しいことではない。生活科・図画工作・道徳・国語などの授業はよく使われている。

　映像を想像したり、自分ならばどうだろう？主人公の気持ちはどうなんだろう？と考えてみたり、続きはどうなる？とイメージしてみたり、、、子どもの自身の能力を伸ばすためには、絵本も使い方によっては、有効な授業ツールとなるのである。

　絵本を使用して指導することも、今後の授業に取り入れていって欲しい。

Тэмдэглэл 81: Нээлтэй хичээл （4 анги Математик）・・・Ирээдүй цогцолбор 1р сургууль

3 сарын14-ны өдөр гэнэт нээлттэй хичээлд суухаар боллоо.

Хичээл эхлэхээс очсон болохоор багшаас зөвшөөрөл аван хүүхдүүдтэй ярилцлаа. Өөрийгөө танилцуулан асуух асуултаа бэлдлээ. Хүүхдүүд Японы тухай олон асуулт асууж эхэллээ. Японы цаг уур болон хамгийн өндөр уул, барилга газар хөдлөлтийн дараа ямар байдалтай байгаа гээд л олон асуулт тавьлаа. Хэдий нэг жил өнгөрсөн ч Газар хөдлөлтийн тухай зурагтаар үзсэн нь тэдний сэтгэлд тод үлдсэнийг ойлгож болно.

　4-р ангийн тэгш өнцөгт, параллелпидийн тухай хичээл байлаа. 28 сурагч 5 баг  болон хуваагдлаа. Өмнөх хичээлээр юу үзсэнээ давтан өнөөдөр үзэх  хичээлийн агуулгаа ярилцан хичээлээ цааш үргэлжлүүллээ. Багаар ярилцан илтгэл тавилаа. Бүгд хичээлд жигд оролцон хичээлийн дүгнэлт гаргаж чадсан нь Гайхалтай.

　Багаар хэмжилт хийн, талуудын уртын хэмжээг тэмдэглэж байлаа. Багийн гишүүн бүр хийх ажлаа хуваан авч бүгд жигд оролцож байсан. Үүнээс харахад  багаар ажиллах чадвартай болсон нь харагдаж байлаа.

  Өмнөө байгаа параллелпидийн дэлгэмэл дүрсийн талбайг олохдоо багаараа ярилцан шийдвэр гарган бодолтоо дэвтэртээ хийн хариугаа тулгаж байсан нь сайн байлаа.

Баг тус бүрээс нэг хүүхэд төлөөлөн гарч самбар дээр бодолтоо тайлбарлав.

　Энд нэг зүйл сануулахад хүүхдүүд тайлбар хийж байхад бусад хүүхэд сонсоорой гэж багш нь анхааруулсан бол сайн хичээл болох байлаа.

Учир нь хүүхдүүд тайлбар хийхдээ багш болон самбар луу харж ярьсан нь харамсалтай. Хэрвээ багш Найзууддаа хандаарай гэж хэлсэн бол бусдадаа тайлбарлахаас гадна бусад нь анхааралтай сонссоноор ярих болон сонсох чадварт суралцах болно.

  Энэ удаад 4 аргаар бодсон бөгөөд хариу нь ижил байснаар аль ч арга нь зөв гэсэн дүгнэлтэнд хүрлээ. Хүүхдүүд 4 аргаар бодж чаддаг болсон.

  Хажууд байгаа биетийн талбайн хэмжээг хэмжиж үзэцгээе ээ хэмээн мөн л багаар цайны хайрцагний хэмжээг бодож олцгоолоо. Энэ багшийн сайн тал нь аль ч баг дээр очин хүүхдүүдийн харилцан яриаг сонсон түүнийг хичээлдээ тусган бас хүүхдүүдийн юу ярьж буйг анхааралтай сонсож байсан явдал байлаа.

　Аль ч багийн хүүхэд тус бүр хичээлд оролцсон「Хүүхэд төвт хичээл」 заах аргатай хичээл боллоо гэж бодож байна.

  Өнөөдрийн хичээл зөвхөн багаар ажиллахдаа бус, сүүлд нь хүүхэд нэг бүр хичээлийн агуулгыг бүрэн ойлгосон эсэх мөн ганцаараа хийж чадах эсэхийг шалгах даалгавар өгсөн бол бүр сайн хичээл болох байлаа.

 Ингээд өнөөдөр гэнэт зөвлөгч багшаар дуудагдсан болохоор зөвлөгөө өгөх шаардлагатай боллоо. Япон хэл мэдэх нэг ч багш байсангүй. Би муухан монголоор хичээн ярьсан ч багш нар маань сонсон тэмдэглэж авч байсанд нь баяртай байлаа. Би ийм идэвхитэй багш нартаа харамгүй зөвлөгөө өгөхийг хүсдэг.　　　

第81回　公開授業（4年生　算数）・・・イレードゥイ統合学校　第1学校にて

　3月14日、急遽、公開授業を見に行くことになった。

　開始時刻よりも早く着いたので、担任の先生のはからいにより、子どもたちと会話をする時間をいただいた。自己紹介をし、質問コーナーを設けた。子どもたちは、日本についてたくさん質問をしてきた。「日本の気候ってどんなの？」「一番高い山は？ビルは？」「津波の後はどうなった？」などなど分野も様々だった。1年過ぎた今も、どこの学校を訪れても、子どもたちは必ず声をかけてくれる。子どもたちがテレビで見た津波の映像が強烈だったことがわかる。

　4年生の直方体・立方体についての授業だった。子どもたちは、28人。5つのグループに分かれて学習が行われた。

　前の時間に習ったことの確認。前時の振り返りを行い、今日の授業に必要な内容も確認をすることができ、授業にスムーズに導入できる。しかも、今日はグループで話し合い、グループごとに確認したことを一つずつ発表していった。全員で確認したのだ。素晴らしい！

　展開図を実際にグループで作成し、グループで各辺の長さを測り記入していった。どこのグループも仕事を分担し、全員が何らかの作業を行っているという理想な活動をしていた。これは、日々の授業からグループ活動の指導をしていることが見て取れる。

　目の前にある展開図の表面積を求める。これもグループで求め方を話し合い、決定し、解いてみる。子どもたちは自主的に自分のノートで計算し、計算を確かめ合っていたのにも驚いた。

　各グループの代表が黒板の前に出て、自分たちの表面積の出し方を説明した。

ここで、先生が、子どもの発表の仕方について、指導が出来ればもっと良い授業となっただろう。というのも、子どもたち、説明に一生懸命で先生に向かって、もしくは黒板に向かって説明をしてしまっていたのだ。先生がひと言「友だちみんなに説明をしてあげて」と言ってあげることによって、説明する子どもは、友だちの方を向いて、友だちに向かって説明をするだけでなく、聞く子どもたちも友だちの説明を一生懸命に聞くようになるのだ。そうすることで、話す・聞くということも子どもたちは同時に学ぶことが出来るのだ。　

今回は、子どもたちからは4つの表面積の求め方が出されたが、すべて同じ答えになったことにより、どの方法も正解であることも理解できた。

　身近にある立方体の表面積を求めてみよう！ということで、紅茶の箱を利用し、子どもたちはグループで話し合い、計算し、表面積を出すことが出来ていた。

　この先生のすごいところは、グループ学習を子どもたちにさせる際、どのグループにも必ず見に行き、子どもたちの話し合いに耳を傾け、授業に取り入れていたことだ。そして、子どもたちの話し合いを見守っていたことだ。

　どのグループもどの子も活動し、学ぶことのできた授業だったと思う。こういう授業が「子ども中心の指導法」を取り入れた授業だと思う。

　この授業、すべてグループ学習にするのではなく、最後の一つは、子どもたち一人ひとりが学んだ内容を理解できているか？一人でも出来るか？試すように、個人で問題に取り組んでもよかったかもしれない。

　今日は、急遽、専門家として呼ばれた。アドバイザーとしてアドバイスをしなければならなかった。日本語を知っている先生は誰もいなかった。私の拙いモンゴル語で頑張って伝えた。先生たちは一生懸命に聞いてくれた。そして、メモを取ってくれた。この先生方の姿勢がうれしかった。私はこういう姿勢の先生方にはエールを送りたい！

Тэмдэглэл 80: Төсөлт Ажил

Энэ удаа 67-р сургуулийн 3 ангийн төсөлт хичээлийг үзэхээр очлоо.Хогны асуудал гэсэн сэдэв байлаа.Хүүхдүүд баг багаараа судалсан зүйлээ илтгэл тавин, хаягдалыг ашиглан хийсэн зүйлээ танилцуулсан.

Өөрсдөө асуулт тавин түүнийхээ хариултыг судлан дараа нь нэгтгэнэ. Тэгээд дүрслэх урлаг, нийгэм, байгалийн ухаан, монгол хэл, тоо ... зэрэг хичээлүүдтэй уялддаг нь төсөлт хичээлийн онцлог юм.

Хичээлийн явц илтгэл тавих байдлаар явагдлаа. Хүүхдүүд өөрсдөө судалсан зүйлээ бусаддаа танилцуулан илтгэл тавьсан нь сайн байсан. Жаахан харамсалтай зүйл гэвэл хүүхдүүд самбар луу чиглэн багш руу хандан тайлбар хийснээр ангийн хүүхдүүдэд нь ар тал нь л харагдана. Ингэснээр хүүхдүүдийн сонсох хүсэл нь буурна биздээ?

Үүнийг анхаарсан багш нь ярьж буй хүүхдүүддээ хандан юу ч гэсэн анги нийтдээ хандан яриарай гэсэн үг хэллээ. Гэхдээ энэ үг нь「Багш нартаа тайлбар хийцгээе」гэсэн үг байлаа. Та бүхэн юу гэж бодож байна?

Энэ үгнээс хамааран илтгэл тавьж байсан хүүхдүүд ангид байгаа нийтэд хандан илтгэлээ үргэлжлүүллээ. Гэвч сонсож буй хүүхдүүдийн байдал өөрчлөгдсөнгүй. Тиймээ багш нарт хандана гэж хэлсэн болохоор тэр шүү дээ.Хүүхдүүд өөрсдөд нь хандаж гэж хэлээгүй учир сонсох ёстой гэсэн ойлголт төрөхгүй. Юу гэж хэлбэл дээр байсан гэж бодож байна вэ?

Тиймээ, Энгийн хичээл дээр энд цугласан багш нар байхгүй шүү дээ. Тийм болохоор багш нар биш, за「Найз нартаа хандан тайлбар хийцгээе」гэж хэлбэл ярьж буй хүүхэд ч гэсэн найз нар луугаа харан сонсогдохоор ярихыг хичээх болно. Сонсож буй хүүхдүүд ч гэсэн найзынх нь ярьж буй зүйл болохоор юу ярьж байгаа бол хэмээн сонсъё гэж сонсох болно. Ийм үг хэрэгтэй байлаа.

　иХИХИхихиХичээлийн сүүлийн хагаст хүүхдүүдийн хийсэн бүтээлийг танилцуулав. Хаягдалаар хийсэн гэмээргүй амьдралд хэрэглэмээр маш гоё зүйлүүд хийсэн байлаа. Хүүхдүүд өөрийн хийсэн зүйлээ танилцуулж байхдаа нүүр бардам байлаа.

Санаандгүй зүйл боловч энэ ангид ноднингийн 4 сард ангийн багштай нь хамтран хичээл орж байсан анги байлаа.Хүүхдүүд том болчихсон, бодож сэтгэх нь сайн болсон байлаа. Баярламаар нь хүүхдүүд миний тухай санаж байлаа бүр хичээлийн тухай ч санаж байсан. Ноднин ирж хичээл заасан нь сайн боллоо гэж бодогдлоо.

Багш нь ч гэсэн урьдийнхаасаа тогтуун инээмсэглэл нь их байлаа. Ийм багш байхад хүүхдүүд бас тийм байлаа. Анги тэр чигээрээ урьдынхаасаа илүү тогтуун ба бүгдээрээ эелдэг болсон байлаа.

Багш сурагчдын харьцаа нь найрсаг байсанаар хамгийн сайн хичээл болох болно гэж би дандаа боддог.

　Энэ багш ч гэсэн энэ 1 жилийн хугацаанд харьцаа гэдгийг чухалчлан хүүхдүүдтэйгээ ойр дотно болсноор энэ ангийн уур амьсгал хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг мэдэж болно. Хойшдоо ч гэсэн улам сайн чухалчлан, сайн хичээл явуулах биз ээ.

第80回　総合学習（Төсөлт Ажил）

　今日、第67番学校の3年生の総合の授業を見に行ってきました。「ゴミ問題」がテーマ。子どもたちがグループ学習してきたことをグループごとに発表し、ゴミから作った様々なものを紹介しました。自ら疑問を持ち、自ら調べ、自らまとめる。そして、図工・社会・理科・モンゴル語・算数。。。様々な学習要素が盛り込まれているのが総合学習の特徴です。

　授業の流れは、発表会形式でした。子どもたちが活動したことを自分たちで紹介する活動は、よかったです。少し残念だったのは、子どもたちが黒板や先生の方を向いて説明をしてしまっていたため、クラスの子どもたちには、頭とお尻が。。。これでは子どもたち、聞こうという意欲が欠けてしまいますよね？

　そのことに途中で気が付いた先生、何とか、子どもたちが教室全体を見るようにと言葉かけをしました。「先生方に説明をしましょう」と。。。この言葉かけ、どうでしょうか？皆さんはどう思いますか？

　この言葉かけにより、発表の子どもたちは、確かに教室全体が見えるように、体の向きを変え、発表をしました。しかし、聞く子どもたちの態度は変わりませんでした。そう、「先生方に。。。」という言葉かけだったので、子どもたちは聞こうという意識が芽生えなかったのです。では、どういう言葉かけをすればよかったのでしょうか？

　そうです。普段、先生方は教室にいないので、先生方ではなく、いつも一緒にいる「友だちに説明をしよう」と言葉かけをすれば、発表する子どもも、身体の向きをかえ、友だちに向かって聞こえるように話すでしょう。聞く子どもたちも、友だちの言うことだから、聞こうという意識も出てくるでしょう。そういう言葉かけが必要だったんです。

　同じ行動をさせるにも、子どもたちに意識を持たせることまで考えて、教室の日常も考えて、言葉かけをしていく必要があるのです。

　後半の子どもたちの作った作品紹介。ゴミから作ったとは思えないほど、生活に使えそうなもの、立派な工作の作品など、アイデアが満載でした。自分が作ったものを紹介する子どもたちは、とてもいい顔をしていました。

　たまたまだけど、このクラス、去年の4月に私が担任と授業をさせていただいたクラスでした。子どもたちは体も大きくなり、よく考えることのできる子どもたちに成長をしていました。子どもたちも私のことを覚えていてくれました。うれしいことに、授業内容まで覚えていてくれました。「出前授業をしてよかった。」と思う瞬間でした。

　先生自身も昨年よりも穏やかで、微笑みが増えていました。先生自身が穏やかになったためでしょう。子どもたちも笑顔で、穏やかな表情をしていました。クラス全体が以前よりも落ち着き、やさしい雰囲気になっていました。

　子どもと先生の関係が穏やかで、良好であれば、授業もおのずとしていいものを作り上げていくことができると私はいつも考えています。この先生もこの1年間で子どもたちとの関係を以前よりも深め、よい人間関係を築いてきたことが、教室の雰囲気からわかります。これからもよい関係を築き続け、よい授業をされることでしょう。

Тэмдэглэл 79: Хичээл заахдаа чанга ярих нь чухал гэж үү?

Японы ч Монголын ч сургууль адил хүүхэд бужигнасан тул чимээ шуугиантай. Гэхдээ  нэг зүйл анхаарал татна. Энэ нь Монголын сургуулиар явж байхад хүүхдийн дуунаас илүү багшийн анхааруулан хэлэх чангаар ярих дуу коридорт сонсогдоно. Японы сургуулиар явж байхад хүүхдүүдийн ярилцах болон багшийн тайлбар хийж буй нь сонсогдох боловч Монгол багш нар шиг хүүхдээсээ илүү том дуугаар анхааруулан хэлэх дууг сонсохгүй.

　Хүүхдүүд сонирхон, анхаарал нь төвлөрөхгүй дуртай хөдөлгөөнөө хийн хоорондоо ярих нь Япон ч Монгол ч магадгүй дэлхийн хаана ч адиллхан байхаа гэж бодож байна. Энэ үед том дуугааар「Чимээгүй бай」「Сууцгаа」хэмээн олон удаа хэлж буй байдал Монголд их харагддаг.

Тэгэхээр хүүхдүүд багш нараасаа том дуу гаргахаас гадна, тэр дуунаас багш нь илүү дуу гаргах болно шүү дээ. Энэ нь багш нарт бүр хэцүү юм. Хүүхдүүдийн хийх үйлдэл нь дүрэмгүй болж аажмаар зааврыг үл ойшоохоо больчихно.

　Саяхан дадлага хийж буй оюутны байдлыг харахаар очиход багш нартай адилхан байдалтай зогсож байлаа. Тэр надад хэллээ. 「Уурласаар байтал ядарчихлаа, хүүхдүүд ч гэсэн хөөрхийлөлтэй 」гэлээ. Ядарсан байхдаа. Тэгээд хичээл хийх сонирхолтой хүүхдүүдийн хувьд ч бэрхшээлтэй юм.

　Тэгээд би тэр ангид өөрийн туршлагаасаа бодитоор үзүүлэхээр шийдэн, Японд байхдаа хийж байсан зүйлээ үзүүллээ. Энэ нь зөвхөн самбарын өмнө зогсон юу ч дугарахгүйгээр үл тоосон байдалтай чухал царайлан зогсох.

Хүүхдүүд хараад бодно. Жаахан байж байгаад нэг хэсэг нь анзааран хараач багш уурлаж байна хэмээн бусдадаа хэлэн анхааруулна. Гэвч 1,2 удаа, хүүхдүүд хэлсэн ч хувирахгүй бол би хүүхддүүдэд хэлнэ. 「Баярлалаа, багшийгаа сайн ойлгодог ямар ухаантай юм бэ! 」гэж. Багш яагаад хичээлээ үргэлжлүүлэхгүй, багш юу хүлээгээд байгааг хүүхдүүдийг өөрсдөөр нь бодож ойлгуулахад учир нь байгаа юм.

Бүгд чимээгүй болоход нь магтаарай. Тэгээд багш яагаад хичээлээ үргэлжлүүлээгүй, бүгдийг чимээгүй болохыг хүлээснээ тайлбарлаарай.

Эхлээд жаахан цаг зарцуулна. Гэхдээ  аажмаар багасах ба ангиараа төвлөрөн хичээл хийхээр болж ирдэг талтай. Тухайн ангиас шалтгаалах боловч 1 сарын хугацаа шаардлагатай. Эцэст нь хэлэхэд хүүхдүүдийн анхаарал төвлөрөлтөнд нөлөөлөх учир үр дүнтэй юм.

Мөн ангийн байдал ч өөрчлөгдөн бүгд нэгдэн нэг болон хичээлээ нөхөрсөгөөр явуулах ба багаар ажиллах сургалт хичээл явагдах хичээлийн хэлбэрт дөхөм болж өгнө.

Бас юу юунаас илүү багш хичээл явуулахдаа хүүхдүүдээс илүү чангаар орилох шаардлагагүй бөгөөд энгийнээр хичээлээ хийх болно. Ингэснээр хүүхдүүдийн сонсох чадвар ба сонсъё, мэдье гэсэн хүсэл, чадвар ахихад нөлөөлөх болно.

Хүүхдүүдийг өөрсдөөр нь бодуулж ойлгуулах нь их чухал. Том дуугаар түр чимээгүй болгосон ч энэ хүчээр хийлгэж байгаа учир төдийлэн үр дүнгүй.

Хүүхдүүд өөрсдөө хийсэн үйлдэл нь үргэлжлэх ба үр дүн нь сайн байдаг.

Ямар үед том дуугаар ярих вэ гэхлээр хүүхдэд аюултай ямар нэгэн тохиолдолд гарсан үед л том дуугаар анхааруулга өгөх хэрэгтэй. Багш том дуу гаргасан тохиолдолд энгийн үетэй харьцуулахад хүүхдүүд сайн анхаарах хэвшилтэй болгох. Аюул тулгарсан үед хүүхдүүд багшийн зааврыг сонсохгүй үгэнд орохгүй байна гэдэг их том асуудал биш гэж үү. Тийм болохоор өдөр бүр том дуугаар хашгиралгүйгээр загналгүйгээр  хичээлээ заацгаая!

第79回　授業で大きな声は必要？

　日本の学校もモンゴルの学校も、人の声がたくさんして賑やかだ。しかし、いつも気になることがある。それは、モンゴルの学校では、子どもの声よりも先生の注意の声が、廊下でよく聞こえることだ。日本の学校では、廊下を歩いているとクラスによって子どもの話し合いの声が聞こえたり、先生の説明の声が聞こえたりする。でも、モンゴルのように、大きな子どもの声よりも、さらに大きな声で先生が注意をしているのを聞こえることは、まずない。

　子どもたちは興味・関心があり、時には落ち着きがなく、自分勝手に行動をしたり、話出したりするのは、日本もモンゴルもたぶん、世界中の子どもたち、みんな同じだろう。そんな時、大きな声で、「静かにしなさい」「座りなさい」など何度も何度も先生が、注意をしている光景をモンゴルではよく見る。子どもたちは、先生の声よりも大きな声を出すようになっていき、それよりももっと大きな声を、先生は出さなければならなくなる。それは、先生にとって大変なことである。また、子どもの活動もルールがなくなり、ますます指示が通らなくなってしまうのである。

　先日、教育実習に行っている学生の様子を見に行った時も同じような状況に陥っており、学生は私に言った。「怒ってばかりで疲れた。子どもたちも可哀そうだ」と。疲れただろう。そして、真面目な子どもたちにとっては苦痛だろう。

そこで、私はそのクラスで実践してみせた。何をするか？日本で私が実践していたことを、やってみせた。それは、ただ、前で黙って不愉快な顔をして立っただけ。

子どもたちは、それを見て、考える。少しすると、一部の子どもが「先生、怒ってる」「静かにしろ」など状況を伝えたり、注意をしたりする。しかし、１・２回、子どもたちが言っても、クラスの様子が変わらなければ、私は子どもたちに言う。「ありがとう。よくわかっているね。賢い！でも、今は何も言わなくていいよ。」と。先生がどうして授業を進めないのか？先生は何を待っているのか？を子どもたち自身に考えさせるのである。

全員が静かになった時に、褒めてあげること。そして、先生がどうして授業を進めなかったのか？どうしてみんなが静かになるのを待っていたのか？最初のうちは、説明をしてあげる必要がある。

最初は、時間がかかる。しかし、次第に時間が短くなり、クラスも落ち着いて学習をすることが出来るようになる。クラスの状況にもよるけれど、1か月くらいのトレーニングは必要だ。最初は時間が必要だけど、最終的には、子どもたちが集中する時間が伸びるので、好結果につながる。また、クラスの雰囲気も一致団結し、楽しく授業を進めることもできるし、グループ学習や調べ学習など様々な授業形態を盛り込むこともできるようになる。

そして、何より、先生は授業する際に、子どもよりも大きな声を必要なくなり、小さな声でも出来るようになる。そうすることで、子どもたちの聞く力、聞こうとする力を伸ばすことにもつながって行くのである。

子どもたち自身に考えさせる。これは、非常に大切なことである。大きな声を出して、一時的に静かになっても、それは、力で抑えつけていることになり、持続しない。子どもたちの自発的な活動は、持続し、よい結果をもたらすのである。

大きな声は、子どもたちに危険が迫った時にのみ使うようにしましょう！先生が、大きな声を出したときは、通常と違う！と子どもたちが感じる必要があります。危険が迫っている時に、子どもたちが先生の指示を聞けない、聞こえない状況であることは、大きな問題ですよね。なので、日ごろは、大きな声を使わずに授業をするようにしましょう！