Тэмдэглэл 34: Миний хичээлийн судалгаа

Өнгөрсөн өдөр (даваа гаригийн орой) хамт ажилладаг багш маань Маюми багшаа , ирэх пүрэв гаригийн 1р цаг хамтдаа хичээл хийцгээе гэлээ.

「Болно оо. Юуны тухай вэ？」

「Японы бага боловсролын түүхийн тухай хийгээч」гэлээ. Ингээд энэ сэдвээр заахаар боллоо. Гэхдээ хичээлийн бэлтгэл ердөө л 2 хоног.

Шударга хэлэхэд хэцүү санагдсан. Яалт ч үгүй Японд байхад Японы боловсролын түүх үзсэн нь үнэн. Бага байхын л түүхийн хичээлд дургүй байсан надад сонирхолгүй хичээл байсан ба их суруульд кредит цуглуулахын тулд л цээжилж байсан болохоор санаж өгөхгүй байлаа. Бас дээр нь「Бага боловсрол」гээд онцолсон байдаг. Зөвхөн бага боловсролоор хэдэн ч янзын судалгаа хийж болохоор ёроол нь гүнзгий агуулга нь гүн сэдэв юм. Тэрийг 90минутанд дээр нь онолын хувьд ойлгоход хялбараар...нэлээн хэцүү санагдлаа.

Гэж хэлснээр хийхээр боллоо. Оюутнуудын төлөө болохоор, нухацтай бодохгүй бол болохгүй...

Компьютерийн өмнө суун интернет нээлээ. Юун түрүүнд хайлт「Японы боловсролын түүх」 Өө～～～Зөндөө, зөндөө гарч ирлээ. Тэр дотроос хэрэгтэйгээ сонгон олныг уншлаа. Олон гэж хэлж байгаа ч 2 ч биш 10аас дээш хуудас уншлаа. Голчлон судалгаа болон хууль сонгон уншлаа.

Уншсан зүйлдаа тайлбар хийн бага боловсролд хамааралтай хэсгийг сонголоо. Тэгээд дахин уншиж нягталлаа.

Би ингэхэд 15цаг зарцуулсан. Гэхдээ хөгжилтэй байлаа. Мэддэг юм шиг хирнээ мэддэггүй өөрийн орны тухай мэдэж авах нь их сонирхлтой ба улам их цааш гүнзгийрээд уншаад явчихна. Гэхдээ илүү их мэдэх тусам тэр хэмжээгээрээ ойлголттой болно.

15цагийн дараа нэг амьсгаа аван, өөрөө дотроо бодож үзлээ. Ямар цаг хугацааны урсгал байсан? Ямар хуулийн дагуу яаж өөрчлөгддөж байсан? Тэр цаг үеийн байдал, гэрэл зураг ба зураг байхгүй болов уу?

Японы цаг үеийн байдалыг мэдэхгүй над шиг түүхийн хичээлд дургүй оюутанд ойлгогдохоор болгоход хэрхэн тайлбар хийвэл сонирхолтой байх талаар бодонгоо япон хэлээр presentation бэлдлээ.(Power point hereglen)Оюутнуудын байр сууринаас бодох. Power point хийхэд 8цаг зарцууллаа. Бодсоноос нэлээн цаг зарцуулчихлаа. Энэ нь японд багш байхад хүүхдүүдийгээ сайн мэддэг болохоор хэрхэн хариу үйлдэл хийхийг нь ч төсөөлөх чадвартай байсан болохоор..Харин одоо бол монголын оюутнууд. Сайн мэдэхгүй байлаа. Хэн ч байсан ойлгохоор,  сонирхохооор... гэж бодох нь их хэцүү байсан.

Арай гэж дууслаа(япон хэл дээр ) Энийгээ монгол хэл дээр болгохгүй бол болохгүй...Япон хэлийг бага сургуулийн хүүхэд ч ойлгохоор үгээр бичиж монгол хэл рүү орчуулах. Мэдээж мэдэхгүй үг зөндөө. Толь бичиг байхгүй бол барахааргүй ажил. Нэлээн дасаж ирсэн ч 6цаг зарцуулчихсан байлаа. Гэвч миний монгол хэл хараахан болоогүй...Үнэнийг хэлэхэд өөрөө өөрөөсөө асуумаар... Янз бүрийн зүйл хиймээр байгаа ч чадахгүй байгаа өөрийгөө голно. Улам илүү монгол хэл чаддаг болох юмсан гэж бодох үе бий.

Ердөө 90минутын хичээлийн төлөө би 30цаг зарцуулан хичээлийн судалгаа хийлээ. Бэлтгэх хугацаа 2өдөр байсан боловч 24цагаас илүү зарцуулсан.

Пүрэв гариг Цогдолмаа багштай хамт хичээл хийлээ. Заах танхим нь лекцийн танхим. Микрофон ажилгүй бас прожектор ч ажилгүйбайсан. Ойролцоогоор 90 оюутан. Хичээж хийсэн илтгэлээ үзүүлж чадсангүй. Миний монгол хэл нэвтрэлцсэнгүй, ойлголцохгүй хэсэгтээ багшаас тусламж авангаа үргэлжлүүллээ. Яахын аргагүй зураг харуулах нь ойлголт төрүүлөхөд амар гэж бодон компьютерээ барин зургаа харуулан тайлбар хийлээ.

Оюутнууд идэвхитэй сонсож ялангуяа зурганд сонирхлоо хандуулж асуулт асууж сэтгэгдлээ хэлж байсан. Инээмсэглэн асуулт асууж байсанд нь би их баярласан. Бэлдсэн хичээлд минь идэвхитэй оролцсонд баярласан. Хичээсэн минь талаар болоогүйд баяртай байлаа.

Миний хэлмээр байгаа зүйл бол зарцуулсан цаг хугацаа биш хичээл заах үед олон материал уншин хичээлийн заах аргыг сонгож байгаа юу гэсэн асуудал юм. Олон материал уншин хэд хэдэн заах арга судалчихвал хичээл хийх явцад хүүхдэд ойлгомжгүй байвал өөр аргаар заавал дээр юм. Тэр үед шууд нийцтэй байна уу үгүй юу хүүхдийн ойлголтоор мэдэж болно. Хүүхдүүдийн төлөө 「Хичээлийн судалгаа хийж олон материал уншин бодож төлөвлөх нь чухал.」 

Миний хичээл японд байхаас эхлэн цаг бүрийн хичээлийн материалын судалгаа хийдэг. Монголд ирсэнээс хойш цаг их шаардагдаж байгаа ч зүгээр гэж бодно. Хүүхдүүд, оюутнуудын инээмсэглэлийг харах нь хамгийн баярламаар. Дахин хичээх урам төрдөг.

第34回　私の授業研究

　先日（月曜日の夜）、一緒に働いている先生に言われた。

「真有美先生、今度の木曜日の1時間目、一緒に授業をしましょう」と。

「いいですよ。何についての授業ですか？」

「日本の初等教育の歴史について、やってください。」

ということで、「日本の初等教育の歴史」について授業することになった。すなわち、準備期間は2日しかない。

　正直、困った。確かに日本にいる時に「日本の教育史」という勉強はした。しかし、歴史が昔から大嫌いな私にとって、面白い学問ではなく、大学の単位を取得するための、短期記憶でしかなかったため、全く覚えていなかった。その上、「初等教育」と限定をされている。また、このテーマだけでいくつの研究が出来るだろうというくらい、奥が深く、内容の濃いテーマだ。それを90分で、しかも概論的にわかりやすく。。。かなりの難題だった。

　とはいえ、引き受けた授業。学生たちのためになるのであれば、しっかりと授業を考えなくては。。。。

　パソコンの前に座り、インターネットを開く。まずは検索「日本の教育史」。お～～～いっぱい出てくる、出てくる。その中で必要なものを選び、複数を読む。複数と言っても2つではない。今回は10以上のページを読んだ。主に、研究文や法律を選んで読んだ。

　読んだものを解釈し、初等教育にかかわる部分だけを抽出。そして、再度、読み直し、解釈。

　私自身が内容を解釈するのに15時間を費やしてしまった。でも、楽しかった。知っているようで知らない自国のことを知るということは、とても面白く、ついつい、深追いをしてしまう。でも、深く知ることで、より理解ができることも往々にしてある。

　15時間後、一息入れて、再度、自分の中で整理をした。どういう時代の流れがあったのか？どういう法律によって、どう変わっていったのか？その時代、時代の様子の写真や絵はないのだろうか？

　日本の時代背景を知らない、きっと私のように歴史嫌いな学生にもわかりやすくするには、何をどう説明したらいいのだろうか？そんなことを考えながら、日本語でプレゼンテーション準備（パワーポイントを使って）をする。学生たちの立場になって考える。パワーポイント作成に約8時間。自分が思っていたよりも時間を費やしてしまった。その理由は、日本で担任をしている時は、子どもたちの様子がよくわかり、反応も容易に想像できるようになっていた。しかし、今は、モンゴルの学生。様子がわからなかった。誰もが理解できるように、誰もが興味・関心が持てるように、、、と考えることは、とても難しいことだった。

　やっと出来上がった日本語の授業準備。これをモンゴル語に訳さなければ。。。日本語を小学生でもわかるような言葉に噛み砕き、モンゴル語に直していく。もちろん、わからない単語はいっぱい。辞書がなければできない作業だ。随分、慣れてきたとはいえ、約6時間、かかってしまった。しかし、私のモンゴル語はまだまだ、、、。本当は、こんな話をちょっとした小話でしたい。こんな質問を投げかけてみたい。いろんなことを思うものの、できない自分がもどかしかった。もっともっと、モンゴル語ができるようになりたい！と痛感する瞬間でもある。

　たった90分の授業のために、私は約30時間を費やし、授業研究をした。準備期間は2日。なのに24時間以上を費やしたことになる。

　木曜日、ツォグドルマー先生と一緒に授業をした。会場は、講堂。マイクもなし。プロジェクターもなし。生徒は90人弱。一生懸命作ったプレゼンテーションもスクリーンで見せることはできなかった。私のモンゴル語で通じない、通じにくいところは、先生に助けてもらいながら、授業を進めた。やっぱり写真や絵を見てもらうことで理解できることもたくさんあるはず。。。そう思って、パソコンを持って机間巡視をしながら、説明をした。

　学生たちは、一生懸命に聞いてくれた。特に、写真や絵には興味を持ち、質問や感想がたくさん出た。学生たちが笑顔で質問してくれるのが、何よりもうれしかった。私の考えた授業で、反応してくれたことがうれしかった。頑張ってよかったって思った。

　私が言いたいのは、費やした時間ではない。授業をするときに、たくさんの資料を読んで、授業方法を選んでいるかということだ。たくさんの資料を読み、いくつかの指導方法を考えておくと、授業をしている時に、子どもたちがあまり理解できていないな？と感じたら、違う方法で同じ内容を指導すればいい。その時に、すぐに対応できるかどうかが、子どもたちの理解度を左右する。子どもたちのために、「授業研究は、複数の資料を読み、考えることが大切だ。」

　私の授業、日本にいる時から毎時間分の教材研究をしている。モンゴルに来てからは、時間が多く必要になっているが、それはそれでいい。子どもたち、学生の笑顔を見ると、本当に嬉しくって、達成感がある。次も頑張るよ～って気持ちになる。

Тэмдэглэл 33: Хичээлийн хамгийн чухал зүйл ... Аюулгүйн байдал

Хичээл гээд бодоод үзэхээр, Хамгийн чухал зүйл юу вэ? .... Энэ бол Хүүхдийн аюулгүйн байдал.

Хүүхэд том хүний санаанд оромгүй зүйлийг сэтгэж тэрийгээ үйлдэл болгоно. Тэгээд хүүхэд нь аюултай аюулгүйн байдалыг ухаарч чадахгүй учраас хийх гэж буй үйлдэлээ зөв бурууг шийдвэрлэлгүйгээр хийх нь олон.

Эндээс туршилт явагдах хичээлийг багш тусгайлан аюултай аюулгүйг анхаарах шаардлагатай болж ирнэ. Аюултайн талаас бодож үзэхэд юмыг яаж мэдэх вэ осол болж гэж үзэхэд шууд арга хэмжээ аван шархыг бага дээр нь эмчилж болно. Түргэн тусламжийн анхан шатны зөв мэдлэгтэй байцгаая. Хамраас цус гарахад гарч буй талыг нь даран эсрэг талын гарыг нь өргүүлэн хөдөлгөх. Хэрвээ анхан шатны түргэн тусламжийг сонирхож мэдмээр байгаа багш байвал холбоо бариарай... Хүүхдүүдийн төлөө зөв мэдлэгтэй байцгаая.

За ингээд хамгийн их бэртэлттэй нь биен тамир. Биен тамир нь нэлээн биеийн хөдөлгөөн шаарддаг учир хичээл эхлэхийн өмнө хүүхдийн үйл хөдөлгөөнийг гол чиглэлээ болгон бодож үзээрэй. Тэгээд анхан шатны тусламж хэрхэн үзүүлснээр шархны хэмжээ болон бүрэн эдгэрэлт нь шийдэгдэнэ.

Дарааагийн хичээл бол гэр ахуй бөгөөд хоол хийх юм. Энэ хичээл нь урьдчилан сэргийлэх боломжтой хичээл. Жишээ нь гал хэрэглэх үед ширээний дээр байгаа шатаж болох дэвтэр номыг далд хийх. Ширээн дээрхээ үргэлж цэгцтэй байлгах. Тэгээд ширээн дээр чийгтэй алчуур байлгах, юмыг яаж мэдэх вэ гал гарсан үед хэрэглэх.

Энэ мэтчилэн, осол гарсан тохиолдолд арга хэмжээ авах, урьдчилан сэргийлэхгүй бол болохгүй юм.

Спирт болон шатагч бодис хэрэглэх үед сайн анхаараарай. Ширээний хаана тавих ёстой вэ гэдгийг... Хүүхдүүдэд ч аюултайг тайлбарлан, бүрэн дүүрэн ойлгуулан туршилтаа харилцан хийсэн нь дээр гэж бодож байна. Аливаа туршилт нь хүүхдэд сонирхолтой байдаг ба сургалтын маш чухал хэсэг.

Хүүхдүүдийн төлөө, аюулгүйн байдалыг....

第33回　授業で一番大切なもの・・・安全！

　

　授業を考える上で、一番大切なものは何か。。。それは子どもの安全です。

　子どもは、大人が思っている以上にいろんなことを考え、実行をします。そして、子どもは安全や危険に関しての概念が確立していないので、自分がこれからする行動が、危険なのか？安全なのか？判断をすることなく、実行してしまうことが多分にしてあります。

　そこで、授業の中で、子どもが活動をするような場面は特に、教師側が安全・危険に関しての予測が必要となってくるのです。危険予測をすることにより、万が一、事故が起こっても、即座に対応ができ、怪我も最小限度に抑えることができます。

　応急処置法、正しい知識をつけましょう。鼻血が出たら、出ている方の鼻を押さえて、反対の手を挙げ、ひらひらさせる。そんなことしてはいけません。応急処置法、気になる方は連絡を。。。子どもたちのために正しい知識をつけてくださいね。

　さて、授業の中で一番、怪我が多いのは体育。体育は体を激しく動かしますので、授業の前に、子どもの行動を動線として、考えてください。そして、応急処置で、怪我の程度や完治のスピードが決まります。

　次に多いのが理科の実験。これは、ある程度防ぐことができます。例えば、火を使う実験の場合、机の上には燃えやすいノートや教科書は出さない。机の上は、いつも片付けておくこと。そして、机の上には、濡れた雑巾をおいておくこと。これは万が一、何かに火が燃え移った時のことを考えて用意しておくのです。

　このように、事故を防ぐ方法と、事故が起こってしまった時の対処法を一緒に考え、事故に備えなければなりません。

　アルコールランプなど、液体で可燃性の薬品を使う時は、特に慎重に。机のどこに置くべきなのか。。。子どもたちにも危険について説明をし、十分に理解をさせ、実験に取り組んでほしいと思います。実験は子どもたちも興味・関心があり、進んで学習をするため、やる意味は大いにあります。

子どもたちのために、安全な授業を・・・。

Тэмдэглэл 32: Тусгай хэрэгцээт боловсролын тухай

9 сард Монголд хичээлийн шинэ жил эхэллээ. Миний ажилладаг Боловсролын их сургуулийн Багшийн сургууль монгол хэл, математикаас бусад хичээлүүдэд ч анхаарал хандуулж эхэлсэн. Дүрслэх урлаг, гэр ахуй, биеийн тамирын багш нартай хамтран ажилладаг болсон.

   Энэ жилээс тусгай боловсролын талаар ч хамтран ажиллах гэж төлөвлөж  байна.

   Японы тусгай боловсролын хувьд, улсын боловсролын их сургуульд бага, дунд сургуулийн багшийн ангиас тусад нь тусгай боловсролын багш бэлтгэх анги гэж байдаг. Энд төрөл бүрийн хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийн онцлог болон тэдэнд тохирсон заах арга зэрэг тусгай боловсролын талаар мэдлэг эзэмших боломжтой бөгөөд тусгай боловсролын багшийн мэргэжлийн үнэмлэхтэй болдог. ( Хувийн сургуулиудад тусгай боловсролын багш бэлтгэх анги цөөхөн байдаг).

   Японд хараа, сонсгол, оюуны болон бусад хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдэд зориулсан тусгай сургуулиуд байдаг. Гэвч, тусгай сургуулиуд нь тухайн орон нутгийн тусгай боловсрол олгох сургуулийн үүрэг гүйцэтгэдэг учир, ердийн сургуулийн хүүхдүүд тэр сургуульд орж тусгай боловрол эзэмших тогтолцоог ч бүрдүүлсэн байдаг.

    Тусгай сургуульд ажилладаг багш нарын тал хувь нь, тусгай боловсролын багшийн мэргэжлийн үнэмлэхтэй байдаг бөгөөд, үлдсэн багш нар ердийн бага болон дунд сургуульд багшлах мэргэжлийн .үнэмлэхтэй байдаг.

    Гэвч, Японд тухайн орон нутгийн боловсролын хороонд тэрхүү багш нарыг сургалтанд хамруулах сургалтын тогтолцоог бүрдүүлсэн байдаг учир хүүхдүүд мэргэжлийн багш нараар хичээл заалгах боломжтой юм.

   Ердийн сургуулиудад ч гэсэн хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийг хүлээн авдаг тусгай анги бий. Энэхүү ангид ердийн хичээлд оролцож чадахгүй хүүдүүдэд, тухайн тусгай анги даасан багш нь ганцаарчилсан хичээлийн хөтөлбөр боловсруулан хичээлээ заадаг. Шаардлагатай тохиолдолд тэргэнцэртэй хүүхдэд туслах ажилтанг томилох тохиолдол ч бий.

    Улмаар, “Tусгай хэрэгцээт боловсрол гэдэг нь, LD (Learning Disabled буюу саажилт), ADHD (Attention-Deficit Hyperactivity Disorder буюу анхаарал сул, хэт идэвхитэй байдал хосолсон хам шинж), бусдаас өөрийгөө тусгаарлах зэрэг сэтгэлзүйн өөрчлөлт, эмгэг, бэрхшээлтэй хүүхэд бүрт тохирсон, хүүхдийн шаардлагад нийцсэн боловсрол олгохын тулд сургууль болон сургуулиас гадуурх бусад холбогдох байгууллага, хувь хүмүүс хамтран ажиллаж, амьдрал дээр хэрэгжүүлэх явдал юм” гэсэн боловсролын шинэ ойлголт бий болж, тухайн хүүхэд бүрт тохирсон дэмжлэг туслалцаа үзүүлэхийн тулд, холбогдох байгууллага, хувь хүмүүстэй холбоо барих, зохицуулах, хамтран ажиллах бололцоог бий болгох зорилго бүхий тусгай боловсролын зохицуулагч гэсэн шинэ орон тоотой болсон бөгөөд 2007 оноос эхлэн сургууль бүрт нэг ажилтан томилогдон ажиллах болсон.  Ихэнх тохиолдолд тусгай анги даасан багш энэхүү орон тооны ажлыг хавсарч хийдэг.

  Бага болон дунд сургуулийн багш нар, тусгай боловсролын мэргэжил эзэмших зорилгоор их дээд сургуулийн оройн ангид суралцах, зайн сургалтанд хамрагдах зэргээр тусгай боловсролын багшийн үнэмлэхтэй болох тохиолдолд цөөнгүй байдаг. Би зайн сургалтаар энэ мэргэжлийг эзэмшсэн хүний нэг.

   Монголд ч бас тусгай сургууль байдаг. Гэвч, одоогоор Монголд тусгай боловсролоор мэргэжлийн зэрэг олгох байгууллага байхгүй, бодит байдал дээр гадаадад энэ чиглэлээр сурч ирээд ажиллаж буй, тэтгэврийн насанд удахгүй гарах  цөөхөн хэдэн ахмад багш нар л ачааны хүндийг үүрч яваа.

   Монголд, тусгай боловсролын талаар мэргэжил олгох боловсролын байгууллага болон тусгай боловсролоор мэргэшсэн боловсон хүчнийг бэтлгэх талаар хамгийн түрүүнд анхаарах шаардлагатай мэт санагдана.

   Монголд, сургуульд явж чаддаггүй хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд олон бий. Тэр хүүхдүүд ч гэсэн сурч боловсрох эрхтэй биш гэжүү...　

第32回　特別支援教育について

　

　9月から新学年を迎えたモンゴル。

私の配属先、教育大学　教師学部もモンゴル語・算数以外の教科指導にも力を入れ始めた。図画工作・家庭科・体育の先生が一緒に働く仲間として加わった。

今年度からは特別支援教育にも力を入れて行く様子だ。

ちなみに、日本での特別支援教育については、小学校教諭・中学校教諭などの養成課程とは別に、特別支援学校教諭養成課程がどこの国立教育大学にも存在する。ここでは、様々な障害の特性や教育方法など特別支援教育に関する教育を受けることができ、特別支援学校教諭の免許状がもらえる。（私学の大学では特別支援学校教諭養成課程は少ない。）

日本の特別支援学校は、盲・聾・知的・肢体不自由など様々な分野に特化した学校も多く存在する。しかし、特別支援学校は地域の特別支援教育のセンター校の役割を果たしており、普通学校の子どもたちが通級し、特別な教育を受けるシステムも確立しています。特別支援学校に通わなくても、特別な教育を受けることができるのだ。

特別支援学校で働いている先生の半分くらいは、特別支援学校教諭の免許状を持っておられるが、残りの人は、普通学校の小学校教諭、中学校教諭の免許状しかありません。しかし、日本では、そのような先生のための研修制度も各教育委員会で整えているため、子どもたちは専門的な知識を持った先生方から教育を受けることが出来るのです。

普通学校にも特別支援学級という障害を持った子どもたちのためのクラスがある。ここでは、一斉授業での授業参加が難しい子どもたちに、特別支援学級担任が、個別に合ったカリキュラムを考え、子どもたちに指導をしている。車いす使用の子どもたちには、必要に応じて介助員さんがつくこともある。

また、「特別支援教育とは，LD・ADHD・高機能自閉症等を含めた障害のある児童生徒の一人一人の教育的ニーズに応じた支援を校内外の関係機関・関係者のチームワークとネットワークによって実現する」という新しい教育の考え方が発表された。そして、特別支援教育コーディネーターは、児童生徒への適切な支援のために、関係機関・関係者間を連絡・調整し、協同的に対応できるようにするための役割として指名されるようになった。２００７年度より学校内に１人、特別支援コーディネーターという役職の人がいる。多くの場合、特別支援学級担任が兼任している。

小学校教諭・中学校教諭の中には、専門的知識を学ぼうと、通信教育や夜間学校で特別支援学校教諭の免許状を取る先生も少なくない。私も通信教育でとった１人だ。

モンゴルにも特別支援学校がある。しかし、今のモンゴルでは特別支援教育について学習する専門機関がない。留学し、特別支援教育と専門に学んだ退職間近の先生に頼っているのが現状のように思われる。

モンゴル国内で、特別支援教育を専門に学べる研修機関を、特別支援学校の教員養成課程を確立することが急務のように感じる。

モンゴルには、学校に通うことのできない障害を持った子どもたちが多くいる。その子どもたちにも教育を受ける権利を。。。

Тэмдэглэл 31: Тоглоомоос суралцах

    Японд, цэцэрлэгийн насны болон бага ангийн хүүхдүүд элсэн дээр тоглох дуртай байда. Элсээр тоглох нь хүүхдийн хөгжилд зайлшгүй чухал гэж хэлэхэд илүүдэхгүй. Элсээр тоглосноор сэтгэл санаа тайвширч, сэтгэн бодох чадвар хөгжиж, хүүхдүүд хамтдаа тоглосноор нийгэмших зэрэг уураг тархиний хөгжилтэй салшгүй холбоотой тоглоом гэж яригддаг.

   Зуны цагт Монголын хөдөө нутагт очиход, Япон хүүдхүүдтэй адил хөдөөний хүүхдүүд элсэн дээр тоглож байхыг харсан. Гэвч, Улаанбаатарт ирээд ажиглахад цэцэрлэгт хүрээлэнгийн элсэн талбай шилний хагархай болон хогоор дүүрэн, хүүхэд сэтгэл амар тоглох ямар ч боломжгүй байх юм. Монгол хүүхдүүд аюулгүй орчинд элсээр тоглодог газар байвал гэсэн бодол миний толгойд эргэлдсээр байлаа.

   Одоо 9 сар. Монголын цаг агаар Японы өвөлтэй адилхан хүйтэн болчихлоо. Хүүхдүүд гадаад тоглох улирал ч дуусах дөхөж байна.

Тэгээд бага зэрэг тухтай бодож үзлээ. Монгол хүүхдүүд сэтгэл амар, өвлийн хүйтэнд ч гэсэн гэртээ тоглочихмоор элсийг орлох ямар нэгэн зүйл байхгүй гэжүү гээд л... Мэдээж, гэртээ гурилаар элс хийж толгож болно л доо. Гэхдээ цэвэрлэх гэж бөөн ажил. Тэгвэл өөр юм байхгүй гэжүү... гээд л бодож байтал, тиймээ Японд байдаг шүүдээ. “Баримлын шавраар тоглох”　Элсээр тоглохоос огт өөр мэдрэмж төрөх боловч, гарын алгаас өгсүүлээд хурууны өндөг гээд л бүх гараа оролцуулж тоглоно гэдэг утгаараа, адилхан тоглоом. Бүх гар хуруугаа ажиллуулна гэдэг уураг тархины хөгжилд үнэхээр хэрэгтэй зүйл юм шүүдээ. Анхаарал ч сайн төвлөрдөг болно.

Японы цэцэрлэг болон бага ангид, хүүхэд бүр тусдаа өөрийн баримлын шаврын цуглуулгатай байдаг. Тэгээд байнга дуртай зүйлээ хийж тоглодог. Бороотой өдөр завсарлагааны цагаар хүүхдүүдийн тоглох хамгийн дуртай тоглоом нь. Бас, бага ангийн дүрслэх урлагийн хичээл дээр аль ч ангид баримлын шавар ашигласан хичээл заавал ордог. Ингэж, Япон хүүхдүүдийн сэтгэн бодох чадвар баримлын шавраар дамжин хөгждөг.

   Монголд, Хятад Солонгост үйлдвэрлэсэн баримлын шавар зарагддаг ч гэсэн, их үнэтэй. Хэтэтрхий үнэтэй болохоор ихэвчлэн чинээлэг айлын хүүхдүүд л тоглодог боловуу. Гэвч, багш нартаа хандаж хэлэхэд Монголд байгаа материалаар өөрсдөө баримлын шавар хийж болно шүүдээ. Хийх аргыг та бүхэнд танилцуулъя гэж бодлоо.

Бэлдэх зүйлс : гурил, ус, давс, ургамлын тос. ( Гурил нь болвол нарийн боов хийхэд зориулсан биш талх баридаг гурил байвал зүгээр. Талх барихад зориулсан гурил нь удаан хатдаг.)

1.      Гараа сайтар угаана.

2.      Саванд гурилаа хийнэ. (1 хүний орц, 300-500 грамм орчим)

3.      2 дээр давсаа хийнэ. (1 хүний орц, жижиг халбаганы тал орчим ) Хадгалах хугацааг уртасгах зориулалттай.

4.      3 дээр усаа хийгээд ( халуун ус байвал зүгээр) зуурна.

5.      Бөөгнөрүүлэхгүйгээр бага багаар усаа хийгээд чихний дэлбэнтэй адил хатуунтай болтол нь зуурна.

6.      Эцэст нь ургамлын тосоо хийнэ.

7.      Ингээд бэлэн боллоо.

Хэрвээ байвал хүнсний будгаар өнгө оруулбал, хүүхдүүд бүр ч их баярлах байхдаа. Эдгээр материалд муудахаас сэргийлэх химийх бодис ороогүй тул, бага насны хүүхэд ч гэсэн сэтгэл амар тоглож болно. Тоглож дууссаны дараа хүнсний скочоор ороогоод хөргөгчинд хийсэн ч ердөө 7 хоног л хатуурахгүй байх болно. Гэхдээ ийм материалаар хийж байгаа болохоор аргагүй л дээ. Хэрвээ хүүхдийнхээ гарыг сайн угаалгаад хэлбэр дүрс гаргаж тоглосны дараа, зууханд шараад жигнэмэг болгоод өгсөн ч болно.

Хүүхэдтэйгээ хамт баримлын шавраа хийсэн ч болно, 1 хийчихвэл бүтэн 7 хоног тоглоод, эцэст нь идэж ч болохно байна шүүдээ. Нэг чулуугаар 2туулай бууднаа гэж.

Хүүхэд гэдэг угаасаа хийгээд л нураагаад, дахиад хийгээд л эвдлээд байдаг... Хэдэн ч удаа өөрийнхөө хүссэнээр хийж, уйдахыг мэдэхгүй л тоглонодоо. Заавал туршаад үзээрэй...

第31回　遊びの中から学ぶ

　日本の幼稚園児・小学校低学年の子どもたちは、砂場遊びが大好きです。砂遊びは、子どもの発達に欠かせないといっても過言ではない。砂を触ることで精神は安定する、制作活動で創造力・想像力を育てる、複数でごっこ遊びをすることで社会性が身に付くなど、大きな脳の発達にも大きく関わる遊びと言われています。

　夏場にモンゴルの田舎に行くと、日本の子どもたちと同じように、子どもたちは砂遊びを子どもたちだけで楽しんでいました。

　しかし、ウランバートルに帰ってきて、公園を見てみると、砂場にはガラスの破片やら、ゴミがいっぱい。子どもたちが安心して遊べるような環境ではありませんでした。モンゴルの子どもたちに安心して遊べる砂場を。。。。という思いが私の中で湧いてきました。

　今は9月。モンゴルは日本の真冬並みの寒さになってきました。子どもたちが外で遊べる短い期間が終わろうとしています。

　そこで、少し冷静になって考えました。モンゴルの子どもたちが安心して遊べて、冬でも室内で遊べる砂遊びの代わりになるもの。。。もちろん、部屋の中で、小麦粉を砂の代わりにし、遊ぶことができます。でも、部屋の掃除が大変。他にはないものか。。。。

考えてみると、日本にありました。それは「粘土遊び」。砂遊びとは全く感触は違いますが、手のひらや指さきなど手の機能をすべて使って遊びことは、同じです。手の機能をすべて使うことは、脳にとって素晴らしいことなんですよ。集中力も養えます。

　日本では幼稚園・小学校低学年では、1人1つずつ粘土を持っています。子どもたちはその粘土を使って、自由に遊ぶことができます。雨の日の休み時間は粘土遊びが人気です。また、小学校の図画工作の時間には、どの学年でも必ず粘土を題材にした単元があります。そうやって、日本の子どもたちは粘土と親しみながら、創造力などを育てていきます。

　モンゴルでは、中国や韓国から市販の小麦粉粘土が入ってきています。しかし、ものすごく高い。高価すぎて、裕福層の子どもたちしか遊ぶことはできないでしょう。でも、先生方、安心してください。モンゴルにある材料で、自分たちで簡単に粘土を作ることが出来るんですよ。紹介したいと思います。

　用意するものは、小麦粉（強力粉）・水・塩・油です。（強力粉がなければ、薄力粉などでも大丈夫です。ただ、強力粉の方が長持ちします。）

①  手をしっかりと洗う

②  ボールやお鍋に小麦粉を入れる。（1人分３００～５００グラムくらい）

③  ②に塩を加える。（1人分小さじ半分程度）保存のために加えます。

④  ③に水（できればお湯）を加え、小麦粉をこねる。

⑤  だまにならないように、少しずつ水を加え、耳たぶくらいの硬さにする。

⑥  最後に油を加える。

⑦  出来上がり。

もしあれば、食用着色料を加えると、色つきの粘土が作れ、子どもたちも大喜びするでしょう。材料には防腐剤が入っていないので、安心して、小さな子ども遊ぶことができます。子どもたちが遊んだ後、ラップに包み、冷蔵庫で保存しても1週間程度しか持ちません。しかし、この材料です。子どもたちにしっかりと手洗いをしてから遊ばせることで、最後はクッキーのように焼いて食べることもできるんですよ。

子どもたちと一緒に作ってもよし、一度作ったら、一週間は遊べて、最後は食べる。なんていいことづくし。

子どもたちは、作っては壊し、作っては壊し、、、何度でも自分の思うように作ることができ、飽きずに遊びますよ。是非、お試しあれ。。。

Тэмдэглэл 30: Японд....Гэрийн даалгавар ба Харилцах дэвтэр

　Японд ч Монголд ч адил хүүхдүүдэд гэрийн даалгавар өгдөг. Энэ удаа гэрийн даалгаврын тухай бичье.Японд хичээл дуусах үед тухайн хичээл дээр даалгавар байгаа тохиолдолд хүүхдүүдэд дамжуулна. Энэ нь Монгол ч адил. Гэвч, Японд үүгээр дуусахгүй хүүхдүүдийг харихын өмнө Харилцах дэвтэр гэсэн дэвтэрт тухайн өдрийн даалгаврыг бичнэ. (Зурагийг нь нүүрэн талд буюу дотор талд )Энэ харилцах дэвтэр нь эцэг эх болон багшийн харилцах хэрэгсэл болж өгнө.

Харилцах дэвтэр дээр хүүхдүүд өдөр бүр самбараас хуулан бичнэ.Агуулага нь тэр өдрийн гэрийн даалгавар. Дараагийн өдрийн явдал болон цагийн хувиарийн өөрчлөлт ба авч ирэх зүйлс.Хүүхдүүд бичсэн зүйлийг ангийн багш өдөр бүр хүүхэд бүрчлэн шалгана. Зөв цэвэрхэн бичиж байна уу? Бүгдийг шалгаад тамга дарж, гарын үсгээ бичин багш шалгаж буйг илэрхийлнэ.

Хүүхдүүд гэртээ харин Харилцах дэвтрээ харан даалгавар цагийн хувиараа тохируулна.Тэгээд эцэг эх нь хүүхдүүдийнхээ хиисэн зүйлийг харан Харилцах дэвтэртэй тулган таарч байвал гарын үсгээ зурна.Энэ эцэг эх нь хянасан гэдгийг илтгэнэ. Бага ангид бол эцэг эх нь хүүхдүүдтэйгээ хамт даалгавар болон хувиарийг нь ялгаж өгөн ганцаараа чаддаг болтол нь дэмжиж өгнө.

Маргааш өглөө нь сурагчид даалгаврын хамт Харилцах дэвтрээ хураалгана.Багш бүгдийг хураалгасан эсэхийг шалган хураалгаагүй байвал сануулж хэлнэ.Хэрэв даалгавар хийгээгүй бол харьтлаа хийхийг сануулна. (Даалгавраа хийж дуустал харихгүй байх тохиолдол бий.Үдээс хойш анги байхгүй учир)

Ингэж даалгаврыг гэрт ч сургуульд ч бүгдийг хийлгэнэ.Мэдээж яагаад даалгавар хийхгүй бол болохгүй вэ гэдгийг, хэний төлөө даалгавар хийж байгаа гэдгийг хүүхдүүдэд ойлгуулж өгнө.Ангийн багш даалгаврын төлөвлөгөөг өмнөх өдөр нь гаргана.

　Харилцах дэвтэрт эцэг эх хүүхдийн байдал болон эрүл мэндийн байдалыг бичин чөлөө авахад бас хэрэглэнэ. Мөн багшийн зүгээс ч адил. Маш сайн холбоо болж өгөх юм.

　Дээх нь монголд байсан гэж сонссон. Гэхдээ би ганцхан сургууль л харилцах дэвтэр хөтөлж байхыг харсан. Заавал эргээн хөтөлдөг болоосой гэж хүсч байна.

Өөрийн бичсэн зүйлдээ хариуцлага хүлээх чадвартай хүүхэд,Бүгдийг хийж чадах, ийм хүүхдүүд өсөж торниосоо гэж хүсч байна.

Мөн эцэг эхчүүдэд сургуулийн байдалыг танилцуулмаар байна.Хүүхэд маань одоо юу үзэж байна? Юуг нь ойлгохгүй байна? Сургуулийн байдалаас хамааран эцэг эх хүүхэд хоорондох харилцаа өөрчлөгдөн нэмэгдэх болов уу.

Ангийн багш ч тухайн хүүхдийн гэрийн байдыг мэдсэнээр хэрхэн харьцахаа мэдэн, хүүхдийн өөрчлөлтийг хурдан анзаарах боломжтой юм.

Эцэг эх болон багш нар хамтдаа хүүхдээ өсгөхөд Харилцах дэвтэр чухал хэрэгсэл болж өгөхгүй гэж үү!

　　

第30回　日本では・・・宿題編

　日本でもモンゴルでも子どもたちに宿題が出されている。今回のテーマはこの宿題。

　日本では、各授業が終わる際にその教科の宿題がある場合は、授業の終わりに子どもたちに伝えている。これは、モンゴルも同じ。でも、日本はこれだけでは終わらない。子どもたちに帰る直前に、「連絡帳」というノートにその日の宿題をまとめて記入する。（写真が連絡帳の表紙と中）この連絡帳というのが、保護者と教師をつなぐコミュニケーションツールにもなる。

　この連絡帳には、子どもたちは毎日、黒板を写して書く。書く内容は、その日の宿題。次の日の行事や時間割の変更。次の日の持ち物。子どもたちが書いたものを担任の先生は、毎日、一人一人の連絡帳をチェックする。正しく書くことが出来ているか？丁寧に書かれているか？クラス全員分を確認する。はんこを押したり、サインをしたりして、先生が確認したことを示す。

　子どもたちは、自宅に戻ってから、連絡帳を見て、確認し、宿題をしたり、時間割を合わせたりする。そして、保護者が連絡帳を見ながら、子どもが宿題をしているか、持ち物を用意できているかを確認する。そして、できているならば、連絡帳にサインをする。このサインは、保護者が確認したことを示す。低学年の時は、保護者が子どもと一緒に、宿題を確認したり、時間割を合わせたりして、1人でも出来るようにサポートする。

　そして、次の日の朝、子どもたちはやってきた宿題を提出。一緒に連絡帳も一緒に提出をする。担任の先生は、すべて誰が出しているのか？誰が出していないのか？チェックをし、出ていない子どもに出すように言う。宿題をしていない場合は、帰るまでに宿題をするように伝える。（宿題が終わるまで帰れないこともある。日本は1部制なので、後のクラスの心配はない。）

　そうやって、宿題を家庭でも学校でも徹底してさせる。もちろん、なぜ宿題をしなければならないのか？誰のために宿題をするのか？子どもたちには理解をさせることもしている。担任の先生は、宿題の計画も前日に行うのだ。

　この連絡帳には、保護者が子どもの様子や体調を担任の先生に伝えたり、欠席連絡したりするためにも用いる。また、担任も学校での様子や体調の変化なども家庭に伝えることもある。立派なコミュニケーションツールである。

　昔、モンゴルにも連絡帳があったと聞く。しかし、私はモンゴルの学校で使用しているのを見たのは1校だけだ。是非、復活させてほしい。

　自分の書いた文字に責任を持つ子。

　すべきことをしっかりと出来る子。そんな子どもが育ってほしい。

　また、保護者には、学校の様子を知ってもらいたい。子どもは今、何の勉強をしているのか？どこが理解できていないのか？学校の様子を知ることで、親子のコミュニケーションも増えることだろう。

　担任の先生は、家庭の様子を知ることで、その子その子に応じた言葉かけもできるようになるだろうし、子どもの変化も早く気づくことが出来るようになるだろう。

　家庭と学校。一緒に子育てをするツールとしても、連絡帳はいいのではないでしょうか？